تحقیق ماللهند
تحقیق ماللهند
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد اشتباهیاب: ۵ مشکل نوشتاری یا شیوهنامهای یافت شد؛ برای بررسی و اصلاح اینجا کلیک کنید
برای تأییدپذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکیپدیا برای ارجاع به منابع با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. مطالب بیمنبع را میتوان به چالش کشید و حذف کرد.
نگارهٔ روی جلد ترجمهٔ انگلیسی این کتاب مربوط به ۱۹۱۰ میلادی
تحقیق ماللهند (نام کامل کتاب به عربی: تحقیق ما للهند من مقولة مقبولة فی العقل أو مرذولة) کتابی است نوشتهٔ ابوریحان بیرونی، دربارهٔ گذشته و فرهنگ هند. اهمیت کتاب ماللهند در معتبر و مستند بودن اطلاعات آن است، و امروز که هزار سال از نگارش آن میگذرد هنوز به عنوان مرجعی معتبر شناخته میشود. بیرونی این کتاب را پس از سفری که همراه لشکر سلطان محمود به هند کرد نوشت. ادوارد زاخائو آن را نخست به آلمانی و سپس با عنوان Albiruni's India به انگلیسی ترجمه کرد. این کتاب را منوچهر صدوقی به فارسی ترجمه کردهاست. روند نگارش[ویرایش]
بیرونی مدت زیادی از عمر خویش را، البته به صورت متناوب در هند به سر برد. او در این مدت طولانی به مطالعه و بررسی در تاریخ، عقاید، رسوم و فلسفه مردم هند پرداخت.
گفته میشود که علمای هند در آغاز آشنایی با ابوریحان، به دیده شک در او مینگریستند و از مجالست و مصاحبت با او طفره میرفتند و حتی او را از نظر علمی در حد مباحثه نمیدانستند، اما چندی نگذشت که بیرونی توانست اعتماد دانشمندان هندی را جلب کرده و با دعوت از آنان و ترتیب دادن جلسات متعدد توانست شمهای از تمدن اسلامی ایران را به ایشان نشان داده و در مقابل مطالعات عمیقی در رسوم و پیشینه آنان داشته باشد. منابع[ویرایش] آشنایی با تاریخ زبانشناسی، کورش صفوی، تهران: پژواک کیوان تحقیق مالِلهند، کتابی درباره عقاید دینی، آرای فلسفی، ادبیات، تقویم، نجوم، جغرافیا، و آداب و رسوم هندی، به عربی، تألیف ابوریحان بیرونی در قرن پنجم است.نام کامل آن کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند من مقولة مقبولة فی العقل أو مرذولة است و به کتاب الهند نیز شهرت دارد.در این کتابِ دایرة المعارف گونه که مهمترین اثر بیرونی در هندشناسی به شمار میآید، به تاریخ هند نیز پرداخته شده است؛ این اثر از لحاظ تاریخ ادیان نیز اهمیت دارد.حق تکثیر: موسسه تحقیقات علمی فرهنگی-تهران۱۳۶۲
تحقیق ماللهند (کتاب)ذخیره مقاله با فرمت پی دی افتحقیق مالِلهند، کتابی درباره عقاید دینی، آرای فلسفی، ادبیات، تقویم، نجوم، جغرافیا، و آداب و رسوم هندی، به عربی، تألیف ابوریحان بیرونی در قرن پنجم است. فهرست مندرجات ۱ - نام کامل کتاب و اهمیت آن۲ - ساختار کتاب۳ - فهرست کتاب و محتوای مقدمه آن۴ - محتوای ابواب کتاب۵ - روش شروع ابواب کتاب۶ - نظر مستشرقین درباره روش بیرونی۷ - آغاز آشنایی بیرونی با هند۸ - منابع تحقیق۹ - نقد آثار قبلی مسلمانان درباره هند۱۰ - استفاده جامع از منابع مختلف۱۱ - نقد شارما در مورد گزارشات بیرونی۱۲ - ترجمه کتب معتبر هندوان توسط بیرونی۱۳ - استفاده بیرونی از معتبرترین مأخذ۱۴ - نواقص و کاستیهای تحقیق۱۵ - دین هندوان از منظر بیرونی۱۶ - شناخت محدود بیرونی از مکاتب هند۱۷ - فراموش شدن روش علمی بیرونی۱۸ - چاپهای مختلف کتاب۱۹ - فهرست منابع۲۰ - پانویس۲۱ - منبع نام کامل کتاب و اهمیت آن [ویرایش]نام کامل آن کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند من مقولة مقبولة فی العقل أو مرذولة است و به کتاب الهند نیز شهرت دارد.در این کتابِ دایرة المعارف گونه که مهمترین اثر بیرونی در هندشناسی به شمار میآید، به تاریخ هند نیز پرداخته شده است؛ [۱]این اثر از لحاظ تاریخ ادیان نیز اهمیت دارد. [۲] [۳] [۴] [۵] ساختار کتاب [ویرایش]کارل ادوارد زاخائو در مقدمه مهمی که بر ترجمه فی تحقیق ماللهند نوشته است، درباره طرح ابواب کتاب اظهار کرده که: «صورت کلی اغلب بابها از سه بخش تشکیل میگردد؛ در بخش اول خلاصهای از مساله را آن گونه که خود بیرونی دریافته است، مطرح میکند؛ در بخش دوم چنانچه بحث از دین، فلسفه و نجوم باشد، به طرح عقاید هندوان و ذکر شواهدی از کتابهای آنان میپردازد و چنانچه بحث از ادبیات، تاریخ، جغرافیا، قوانین، آداب و رسوم باشد، مطالبی را که در این موارد به صورت شفاهی شنیده و یا خود مشاهده کرده است، بیان میدارد؛ و در بخش سوم از هر باب چنانچه موضوع مورد بحث برای خواننده غریب و نامانوس جلوه نماید، ضمن مقایسه آن با موارد مشابه آن از اقوام و ملل دیگر، سعی در مفهوم کردن موضوع میکند، و این بدان علت است که قصد وی از تالیف کتاب «فی تحقیق ماللهند» آن نیست که کاستیها و نقاط ضعف جامعه هند را آشکار ساخته و به ابطال آرا و اقوال آنان بپردازد، بلکه همان طوری که در خاتمه کتاب ذکر کرده است، میکوشد تا تصویری درست و راست از حیات روحی و معنوی مردم هند را در برابر دیگران قرار داده و زمینه تعامل اجتماعی دیگران با هندوان را فراهم سازد. فهرست کتاب و محتوای مقدمه آن [ویرایش]تحقیق ماللهند یک مقدمه و هشتاد باب دارد.مقدمه کتاب [۶] شرحی است در اهمیت درستی اخبار، علل پیدایش روایات نادرست، نقد آرای مسلمانان درباره ادیان دیگر، اشاره به تحقیقات و آرای ابوالعباس ایرانشهری (فیلسوف قرن سوم و چهارم) در باره ادیان هندی و سبب تألیف کتاب. بیرونی مینویسد که این کتاب جدل و احتجاج نیست، بلکه نقلی است از کلام هندیان آنگونه که هست.[۷] محتوای ابواب کتاب [ویرایش]باب اول [۸] پیش درآمدی است بر روش تحقیق در علوم و معارف هندی و دشواریهای این کار. مؤلف در بیان علل بیگانه ماندن مسلمانان از حکمت و دانشهای هندوان، از مباینتِ افکار و اعتقادات و آداب و رسوم این دو «ملت» سخن میگوید، همچنین به تفاوت زبان و وسعت دامنه علمی هندوان و پیچیدگیهای آن اشاره دارد.به نظر بیرونی، لشکرکشیهای سبکتکین و سلطان محمود سبب شد که دانشمندان هندو به نقاط دوردستی چون کشمیر و بنارس مهاجرت کنند و وحشت و هراس مردم هند از مسلمانان نیز دسترسی به علوم هندوان را مشکلتر ساخت.بیان بی طرفانه و استدلالجامع بیرونی در این فصل ــ که ناظر به تفاوتهای چشمگیر فرهنگ و زبان و دین مردم هند با مسلمانان است ــ در تحقیقات امروزی نیز مورد توجه است . [۹] [۱۰]بابهای دوم تا سیزدهم [۱۱] در باره دین و فلسفه هندی و مسائل مربوط به آن است و مشتمل است بر بحث از ذات خداوند، امور معقول و محسوس و وحدت موجودات، تناسخ و چگونگی و غایت آن، احوال پس از مرگ و چگونگی دوزخها و اقسام آنها و پاداش اعمال خیر در بهشت، اجناس و انواع موجودات جسمانی و روحانی و نامهای آنها، طبقات چهارگانه جامعه هندویی و حدود و وظایف و خصوصیات هر طبقه، چگونگی پیدایش قوانین، علل بت پرستی و انواع بتهای هندوان و توصیف آنها، معرفی وِداها ی چهارگانه، پورانهها ی هجده گانه، عروض سنسکریت و قواعد آن و مقایسه آن باعروض عربی و یونانی.بابهای چهاردهم تا شصت ودوم [۱۲] به علوم هندی اختصاص دارد، اعم از مسائل جهان شناختی و جغرافیایی و موضوعات مربوط به تاریخ و تقویم و مقیاسها. [۱۳]بیرونی از باب شصت وسوم تا هفتادوهفتم [۱۴] بتفصیل آداب و رسوم چهار طبقه جامعه هندویی و نیز آداب ایشان را به هنگام قربانی، زیارت، دادن صدقه، ازدواج و فرزند آوردن مطرح میکند و به شرح خوراکیها و نوشیدنیها، اعیاد و ایام مقدّس آنان میپردازد و درباره پارهای از اصول شرعی و فقهی و اجتماعی مردم هند در باب دعاوی، عقوبات و کفارات، مواریث و حقوق وارثان و امور مربوط به اموات بحث میکند.سه باب آخر کتاب [۱۵] نیز درباره نجوم هندی است. [۱۶] روش شروع ابواب کتاب [ویرایش]بیرونی بیشترِ بابها را با مقدمه کوتاهی درباره کلیات مطالب شروع میکند.هر باب دارای سه بخش است: بخش اول طرح مسئله؛ بخش دوم، آرای هندوان درباره آن مسئله و نقل قول از کتابهای معتبر یا مطالبی که شفاهی به اطلاع مؤلف رسیده یا وی با مشاهده به آنها پی برده است؛ بخش سوم، مقایسه موضوعات غریب و نامأنوس با آرای یونانیان و موضوعات مشابه دیگر برای اینکه مطالب به فهم خوانندگان نزدیکتر شود. [۱۷] نظر مستشرقین درباره روش بیرونی [ویرایش]به نظر زاخاو، [۱۸] این بررسی تطبیقی بیرونی با نظر به مشابهتهای آرای فلاسفه هندی و یونانی بوده و آگاهی کامل وی از فلسفه یونان نیز در این امر اثر داشته است، اما به نظر لارنس مقایسهعقاید فیلسوفان هندی با عقاید فیلسوفان یونانی و صوفیان به این جهت است که بیرونی اینگونه عقاید را در اعتقادات متعارف اسلامی نیافته است . [۱۹]روزنتال نظریهای متفاوت ــ و بهطور اغراق آمیزی یونانی زده ــ در این باره ارائه میدهد؛نیز استناد میکند و مینویسد که ابوریحان تحت سیطره تمدن و آموزههای یونانی رشد یافته بوده و علم و فلسفه ایشان را برتر میانگاشته و هنگامی که با تمدن پیشرفته هند آشنا شده و آن را رقیبی برای تمدن یونانی یافته، برای توجیه آن برای تمامی تمدنهای بشری اصل و خاستگاهی واحد قایل شده و تمدن هند را به نوعی متأثر از یونان دانسته است، [۲۰]به نظر روزنتال، بیرونی درباره تفکر دینی و فلسفی هند نیز همین نظریه را ابراز کرده است، با این تفاوت که وی الگوی نخستین دینی را، که همگان در آن سهیم اند، تنها از آنِخواص میداند و عوام را در آن سهیم نمیداند؛ به بیان دیگر، از نظر بیرونی بصیرتهای دینی اندیشمندان برخلاف فعالیتهای تحقیقی و علمی ایشان در معرض تغییر نیست . در عین اشاره به کاستیهای نظریه بیرونی، آگاهی وی از تعامل تمدنها و تلاش در تبیین آن را میستاید.به طورکلی، بیرونی با استفاده از روش تطبیقی میکوشد تا شناخت پدیدههای فرهنگی و دریافت مفاهیم دینی و فلسفی را آسانتر کند.هدف وی فهمیدن و توصیف علمی مسائل است.لحن بی طرفانه، تعبیرات همدلانه و اصولی که وی به کار بسته، تا حد زیادی با شیوههای جدید مطالعات تطبیقی ادیان سازگار است . [۲۱] [۲۲][۲۳][۲۴][۲۵] آغاز آشنایی بیرونی با هند [ویرایش]آشنایی بیرونی با سرزمین و فرهنگ هند از زمانی آغاز شد که وی همراه سلطان محمود و پس از فتح شمال هند به دست وی، به آنجا رفت و سیزده سال (از ۴۰۸ تا ۴۲۱) در نواحی مختلفی همچون پنجاب، سند، پیشاور، مولتان و لاهور به سر برد. تا پیش از این، آگاهی او بیشتر درباره مسائل نجومی و طبی و ریاضی هند بود. [۲۶]او در این دوره به یادگیری سنسکریت و گردآوری کتابهای علمی به این زبان پرداخت.عبارات شکوه آمیز بیرونی از کسادی بازار علم و بی اعتنایی صاحبان قدرت به وضع اهل علم و نیز ذکر محدودیتهایی که بر وی تحمیل شده است، [۲۷] حکایت از این دارد که وی آزادی عمل کافی نداشته، با وجود این اشتیاقش به کسب علم [۲۸] عامل اصلی در پرداختن به این تحقیق بوده است. [۲۹] [۳۰] [۳۱] [۳۲] منابع تحقیق [ویرایش]اهتمام بیرونی در نقل و معرفی علوم و معارف هندی بسیار است و آثار او را در این زمینه بیش از ۲۷ عنوان برشمردهاند. [۳۳] [۳۴] [۳۵] [۳۶] [۳۷] گذشته از این آثار، بیرونی در تحقیق ماللهند در موارد گوناگون از کتابهای دینی و فلسفی و نجومی هندوان، از جمله یوگه سوتره و بِهَگوَدگیتا قطعات فراوان و گاه مفصّلی نقل کرده است.وی در محیط علمی هند نیز مؤثر واقع شد و دانشمندان آن سرزمین را با علوم یونانی آشنا کرد؛ مجسطی بطلمیوس و هندسه اقلیدس را به سنسکریت ترجمه کرد و کتابی در فن اسطرلاب به این زبان نوشت. [۳۸]بیرونی با آگاهی از پیوند استوار فکر و زبان و باتوجه به اینکه قالبهای لفظی و فکری هندویی و اسلامی به دو عالم فرهنگی متفاوت تعلق دارند و غالباً تطبیق آنها با یکدیگر ناممکن است، در تحقیق ماللهند میگوید [۳۹] تنها در صورتی بجای اصطلاحات هندی لفظ عربی نهاده است که آن دو از لحاظ معنا و مفهوم کاملاً یکسان بوده اند، اما اگر میان لفظی هندی و کلمه ظاهراً مشابه آن در عربی این توافق کامل را نیافته یا لفظ هندی را مشهور و مستعمل دیده، آن را عیناً به همان صورت آورده است. [۴۰].روش دقیق بیرونی را در نقد متونِ ترجمه شده و سنّت نسخه نویسی، همانند روش ریشه شناسان امروزی دانستهاند. [۴۱] نقد آثار قبلی مسلمانان درباره هند [ویرایش]ابوریحان همه کتابهایی را که مسلمانان پیش از وی درباره هند نوشته بودند، دیده و گفتههای آنها را یکسره بی اساس و نادرست دانسته است. [۴۲] مثلاً در برخی از گزارشهای پیش از وی،برهمن (از خدایان برتر هندوان) را با آدم یا با ابراهیم علیهماالسلام یکی شمرده و او را نخستین پادشاه هندوان و از رسولان خداوند دانستهاند. [۴۳]شهرستانی بر مؤلفان پیش از خود که برهمن را همان ابراهیم علیهالسلام پنداشته و براهمه را بدو منسوب کردهاند، خرده میگیرد و میگوید که هندوان به نفی اصل نبوت از دیگر امتها متمایزند، پس چگونه ممکن است که ابراهیم را نبی بدانند.[۴۴]چنین است که بیرونی از اتکا به گزارشهای پیشین پرهیز میکند.تلاش بیرونی در استناد به کتابهای معتبر و دقت در حفظ اصالت اخبار را میتوان از ویژگیهای بارز روش علمی و تحقیقی وی در تحقیق ماللهند دانست. استفاده جامع از منابع مختلف [ویرایش]بیرونی گذشته از منابع یونانی [۴۵] از منابع زردشتی، مسیحی، یهود ی، مانوی و در موارد معدودی از آثار صوفیه نیز استفاده کرده است. [۴۶]او از صوفیان به اقوالی از ابوالفتح بُستی، ابوبکر شِبلی وبایزید بسطامی اشاره کرده و از آثار مانی، عباراتی را از کنزالاحیاء نقل کرده است. [۴۷] [۴۸] [۴۹]گذشته از این، وی در سراسر کتاب به کتابهای مهم و معتبر سنسکریت ــ که منابع بابهای مربوط به الاهیات و فلسفهاند ــ استشهاد میکند، از جمله سانکهیه سوتره اثر کپیله، یوگه سوتره منسوب به پتنجلی (نویسنده هندو و مؤسس مکتب یوگا در قرن سوم میلادی) و بهگودگیتا، همچنین پورانهها که بیرونی مطالب بابهای مهم تحقیق ماللهند را درباره ادبیات، جشنها، جغرافیا و تقویم از آنها فراهم کرده و منبع عمده وی در تألیف کتاب به شمار میآید.شاید بتوان او را اولین مسلمانی دانست که این متنها را مطالعه کرده است.علاوه بر این، بیرونی نخستین فردی است که روایتی از بهگودگیتا، کتاب بسیار مهم و ارزشمند ادبیات دینی سنسکریت، را به مسلمانان معرفی کرده است. [۵۰] [۵۱]گفتنی است که محققانی به بررسی تطبیقی گزارش بیرونی از بهگودگیتا و متن کنونی آن، که غالباً با شروح متفاوتی همراه است پرداختهاند. نقد شارما در مورد گزارشات بیرونی [ویرایش]در میان آنان محقق هندی، شارما، این گزارش بیرونی را مغلوط و بی اعتبار نشان داده است، این در حالی است که شارما تنها به ترجمه انگلیسی کتاب الهند مراجعه کرده و این احتمال را از نظر دور داشته است که متن مورد استفاده بیرونی میتواند اکنون موجود نباشد یا شرحی بر گیتا بوده باشد.جالب توجه آنکه زاخاو در مقدمه مفصّل خود در باب تطبیق گیتا هیچ سخنی نگفته است . [۵۲] ترجمه کتب معتبر هندوان توسط بیرونی [ویرایش]ابوریحان دو کتاب سانکهیه سوتره و یوگه سوتره را بر مبنای شرحهای آنها به عربی ترجمه کرده است.هر دو اثر، بویژه یوگه سوتره، نمونه اعلای تفکر مابعدالطبیعی هندو به شمار میآیند.سوتره عبارت است از متونی بسیار فشرده و مختصر که هریک شروح مختلفی دارند.در یوگه سوتره عمدتاً به راههای نجات و ریاضتهای لازم برای رهایی نفس از زندان تن پرداخته شده است . [۵۳] [۵۴] [۵۵][۵۶].بیرونی ترجمه خود را کتاب باتنجل/ پاتنجل نامیده و متن کتاب را به صورت پرسش و پاسخ درآورده است تا فهم مطالب را آسانتر کند.احتمالاً وی آرای شارح ناشناس هندویی را در ترجمه عربی به متن یوگه سوتره افزوده است. به نظر داسگوپتا، متن در دسترس بیرونی به یکتاپرستی گرایش فراوان داشته و نشان از تغییر در مبانی پتنجلی دارد. [۵۷]در مجموع کتاب باتنجل، همچون یوگه سوتره، چهار بخش دارد، اما بیرونی در مطالب هر بخش تغییراتی داده است. [۵۸]لویی ماسینیون ترجمه بیرونی را از کتاب پتنجلی در یکی از مجموعههای کتابخانه کوپرولو/ کوپریلی در استانبولیافت، سپس هاور آن را در ۱۳۰۹ ش/ ۱۹۳۰ شرح کرد و هلموت ریتر در ۱۳۳۵ ش/ ۱۹۵۶ به چاپ رساند. [۵۹] [۶۰]؛ [۶۱] در ۱۳۷۹ ش این اثر به صورت مستقل و بر اساس چاپ ریتر و با مقدمه منوچهر صدوقی سها در تهران به چاپ رسید.در این مقدمه به چاپهای دیگر این اثر اشاره شده است.اما تاکنون متنی از ترجمه بیرونی از سانکهیه یافته نشده است. [۶۲] استفاده بیرونی از معتبرترین مأخذ [ویرایش]بیرونی در مسائل مربوط به نجوم و تقویم و ریاضیات هندی از معتبرترین مآخذ آن علوم، چون آثار براهمه گوپته، آریابهته، وراهه میهیره و ویتشواره، که از بزرگترین منجمان و ریاضیدانان هند بودهاند، بهره تمام گرفته [۶۳] [۶۴] و به شروحی که بر آثار آنان نوشته شده بوده و نیز به کتاب معروف پولیشه سیدهانته نظر داشته است.او درباره جغرافیای اساطیری و تاریخ دینی هند از کتابهای مهمی چون مهابهارته، راماینه، آیین نامه مانو و برخی از مهمترین پورانههای هندی، که برای اینگونه مطالب بهترین و کاملترین منبعاند، استفاده کرده است.او در این مباحث، که بیش از نیمی از ابواب کتاب الهند را شامل میشود، از روی بصیرت و با احاطه کامل به تحقیق پرداخته است. [۶۵] [۶۶] [۶۷] نواقص و کاستیهای تحقیق [ویرایش]با وجود این، تحقیقات بیرونی درباره فرهنگ و تمدن هند خالی از کاستی نیست و با اینکه وی به قصد معرفی اجمالی نظریات فلسفی و الاهیاتی هندی، تحقیق ماللهند را نگاشته است، [۶۸] در این حوزه جامعیت مباحث مذکور مشهود نیست.آنچه در این کتاب درباره دین هندویی و جنبههای نظری آن گفته شده کلاً به فرقههای ویشنویی مربوط است و کتاب گمشده ابوریحان، فی باسْدیوَ الهند عند جیئه الادنی، نیز بی شک روایتی از تجسم یافتن (اوتار) ویشنو در پیکرِ کریشنه (نام دیگر آن: واسودوه) بوده است. [۶۹]کتابهایی که وی درباره ادیان هندویی در دست داشته و از آنها مطالبی نقل کرده است، چون مهابهارته، بهگود گیتا، راماینه، ویشنوپورانه، ویشنو دهرموتره، از ادبیات ویشنوییاند.از فرق شیوایی، جز توصیف برخی از صورتهای عامیانه آن به اختصار و با نظری انتقادآمیز و گاه با بی رغبتی، سخنی در این کتاب نیامده است. [۷۰] [۷۱]به هیچیک از کتابهای خاص این گروه (آگمه ها) نیز اشارهای نشده است. همچنین اطلاعات اندکی از مذهب جینی آمده و از فرق شاکْته چیزی گفته نشده است. [۷۲] [۷۳] دین هندوان از منظر بیرونی [ویرایش]برای بیرونی، هند برهمنی بوده است نه بودایی؛ گویا در نیمة اول قرن پنجم، تمام آثار بودایی در آسیای مرکزی، خراسان، افغانستان و شمال غرب هند ناپدید شده بوده است، [۷۴] ازینرو بیرونی به کتابهای دینی و فلسفی بودایی دسترسی نداشته و حتی از پیروان این آیین هم کسی را ندیده بوده است.به این ترتیب، گزارش وی در این باره بسیار مختصر و گاه غیردقیق است. [۷۵]؛ [۷۶] شناخت محدود بیرونی از مکاتب هند [ویرایش]از مکاتب مختلف فلسفی هند، بیرونی تنها مکتب سانکهیه و یوگه را میشناخته است.از مکتب نیایه به یکی از شروح آن به نام نیایه بهاشیه اشاره میکند و از مکتب میمانسه از کتاب میمانسه سوتره جایمینی و از فلسفه مادّیِ لوکایَته از کتاب لاوکایته منسوب به بریهَپَـتی نام میبرد و درباره هریک از این مکاتب، چند سطری میآورد، اما در سراسر کتاب از مهمترین مکتب فلسفی هند، وِدانته، سخنی گفته نمیشود و از اوپنیشدها و مفسران آنها نامی نمیآید؛ شاید به این علت که تعلیمات اوپنیشدی و فلسفه ودانته از دیرباز تنها به افراد خاصی تعلیم داده میشده و کتابهای آنان نیز از دسترس بیگانگان دور بوده است . [۷۷] [۷۸]بیرونی خود نیز به محدودیتهای کار خویش اشاره کرده است. [۷۹] [۸۰]تقسیم بندیهای بیرونی از آرای هندوان، دسته بندی یونانی است.در هرحال، کاستیهای کتاب از اهمیت علمی و تاریخی تحقیق ماللهند و ارزش کوششهای بیرونی نمیکاهد. فراموش شدن روش علمی بیرونی [ویرایش]پس از بیرونی در جهان اسلام هیچکس روش علمی او را در این کار دنبال نکرد. کسانی که در دورههای بعد در ادیان و مذاهب و تاریخ و جغرافیای ملل دیگر کتاب نوشتند، غالباً در باره معتقدات مردم هند جز اشاراتی سطحی و مغلوط و مختصر، که از نوشتههای مؤلفان و سیاحان پیشین گرفته شده است، چیزی ندارند؛ گزارش رشیدالدین فضل الله در جامع التواریخ از زندگی بودا و آیین بودایی از موارد استثناست. به نظر میرسد که بیشتر مؤلفان مسلمان حتی از نام کتابهای بیرونی در این باب بی خبر بودهاند. ابوالمعالی محمد بن عبیدالله در بیان الادیان قطعه کوتاهی از کتاب پتنجل را به نقل از بیرونی در تحقیق ماللهند به فارسی ترجمه کرده و میرابوالقاسم فندرسکی در شرح لغات و اصطلاحات جوک بشست به ترجمه باتنجل بیرونی نظر داشته است. [۸۱]رشیدالدین فضل الله و ابوالفضل علامی (متوفی ۱۰۱۱) نیز از تحقیقات بیرونی در جغرافیا و تقویم هندی بهره بردهاند. [۸۲] [۸۳]البته بعدها در دوره سلطنت بابریان، کسانی چون ابوالفضل علامی و محمد داراشکوه (متوفی ۱۰۶۹) به یاری دانشمندان هندو برخی از کتابهای دینی و فلسفی هندوان را ترجمه کردند. [۸۴]لیکن هیچیک از این آثار، از لحاظ عمق نظر و دقت علمی و جامعیت، با آثار بیرونی همسنگ نیست .[۸۵] [۸۶] [۸۷] [۸۸] چاپهای مختلف کتاب [ویرایش]تحقیق ماللهند به تصحیح ادوارد زاخاو و با مقدمهای جامع از او در ۱۳۰۴/۱۸۸۷ـ ۱۸۸۸ در لندن با عنوان کتاب الهند به چاپ رسید و در ۱۳۰۴ش/ ۱۹۲۵ تجدید چاپ شد. نظام الدین نیز آن را در ۱۳۳۷ ش/ ۱۹۵۸ در حیدرآباد دکن تصحیح و چاپ کرد. زاخاو ترجمه انگلیسی این کتاب را به همراه مقدمهای مفصّل و با عنوان هند بیرونی در ۱۳۳۲/۱۹۱۰ چاپ کرد. احتمالاً عنوان کتاب الهند پس از این ترجمه رایج شده است . [۸۹]؛ [۹۰]زاخاو این کتاب را به آلمانی نیز ترجمه کرد.اکبر داناسرشت (تهران ۱۳۲۱ش) و منوچهر صدوقی سها (تهران ۱۳۶۲ش) بخشهایی از این کتاب را به فارسی ترجمه کردهاند. غلامرضا اعوانی نیز دو بخش اول آن را ترجمه کرده و در حکمت و هنر معنوی (تهران ۱۳۷۵ ش) آورده است. تحقیق ماللهند به روسی، هندی، اردو، مالایایی و بنگالی ترجمه شده است. ترجمه انگلیسی این اثر سه بار تلخیص و چاپ شده است . [۹۱] ؛ [۹۲]؛ [۹۳] فهرست منابع [ویرایش](۱) ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸.(۲) هلموت ریتر، «ترجمة ابوریحان بیرونی از کتاب پاتانجل»، معارف اسلامی، ش ۱۱ (خرداد ۱۳۴۹).(۳) داریوش شایگان، ادیان و مکتبهای فلسفی هند، تهران ۱۳۶۲ ش.(۴) محمدبن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، چاپ احمد فهمی محمد، قاهره ۱۳۶۷ـ ۱۳۶۸/۱۹۴۸ـ۱۹۴۹، چاپ افست بیروت (بی تا).(۵) ایگناتی یولیانوویچ کراچکوفسکی، تاریخ نوشته های جغرافیایی در جهان اسلامی، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران ۱۳۷۹.(۶) فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، تهران ۱۳۵۲ش.(۷) مسعودی، مروج (پاریس).(۸) A L -B ¦âru ¦n ¦â, Alberuni's India , ed & tr by Edward C Sachau, ۱۹۶۲, repr Lahore ۱۹۷۸;.(۹) Encyclopaedia Iranica , sv " B ¦âru ¦n ¦â, Abu ¦Rayh ¤a ¦n VIII: Indology " (by Bruce B Lawrence) ;.(۱۰) Encyclopaedia of religion and ethics , ed James Hastings, Edinburgh ۱۹۸۰-۱۹۸۱, svv "Hinduism" (by W Crooke) , "Patan jali" (by R Garbe) ;.(۱۱) Encyclopedia of religion , ed Mircea Eliade, NewYork ۱۹۸۷, svv.(۱۲) "B ¦âru ¦n ¦â, A l-" (by Bruce B Lawrence) , "Patan jali" (by Georg Feuerstein) ;.(۱۳) Tuvia Gelblum, " (Review of (Studies in `Alberuni's India", BSOAS , XLVIII, pt۲ (۱۹۸۵) ;.(۱۴) MS Khan, ") Review of A l-B ¦âru ¦n ¦â 's) India ", Islamic culture , vol۶۰, no۲ (April ۱۹۸۶) ;.Bruce B Lawrence, " A l-(۱۵) Biruni's approach to the comparative study of Indian culture", in Biruni symposium , ed Ehsan Yarshater, Columbia: Columbia University, Iran center, ۱۹۷۶;.(۱۶) idem, "The use of Hindu religious texts in al-B ¦âru ¦n ¦â 's India with special reference to Patanjali's Yoga-Sutras", in The Scholar and the saint: studies in commemoration of Abu'l-Rayhan al-B i ¦ru ¦n i ¦and Jalal al-Din al-Ru ¦m i ¦, ed Peter J Chelkowski, New York ۱۹۷۵;.(۱۷) Fathullah Mujtaba ¦'i, Aspects of Hindu Muslim cultural relations , New Delhi ۱۹۷۸;.(۱۸) F E Peters, "Science, history and religion: some reflections on the India of Abu ¦'l-Rayha ¦n al-B ¦âru ¦n ¦â ", in The Scholar and the saint ;.(۱۹) Hellmut Ritter, " A l-B ¦âru ¦n ¦â 's غbersetzung des Yoga-Su ¦tra des Patan jali", Oriens , vol۹ (۱۹۵۶) ;.(۲۰) Franz Rosenthal, " A l-Biruni between Greece and India", in Biruni symposium ;.(۲۱) Arvind Sharma, " Alb i ¦ru ¦n i ¦'s India as a source of political history", Central Asiatic Journal , vol۲۶, no ۱-۲ (۱۹۸۲) ;.idem, Studies in " A l-(۲۲) Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳;.(۲۳) GH Youssefi, "Abu- Reyhan Biruni: a lover of truth", in Biruni symposium ;.(۲۴) RC Zaehner, Hindu and Muslim mysticism , London ۱۹۶۰. پانویس [ویرایش] ۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲. ↑ M. S. Khan, ") Review of A l-B ¦âru ¦n ¦â 's) India ", Islamic culture , vol. ۶۰, no. ۲ ص۱۳۱ ۳. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۳ ۴. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۱۳۱ـ۱۳۲ ۵. ↑ دایرة المعارف دین ۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱ـ۱۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۵، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۳ـ ۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۹. ↑ R.C.Zaehner, Hindu and Muslim mysticism , London ۱۹۶۰ ص۱ ۱۰. ↑ د.دین و اخلاق، ج ۶، ذیل "Hinduism"، ص ۶۸۹. ۱۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۲۰ـ۱۱۷، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۲. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۱۷ـ۴۵۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۳. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، ص ۲۵۹ـ۲۶۱،تهران ۱۳۵۲ش. ۱۴. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۴۵۲ـ۴۹۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۵. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۴۹۹ـ۵۴۸، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱ـ ۶۸، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XXXI، XXXII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XXII، LIV،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۹. ↑ Peters, "Science, history and religion: some reflections on the India of Abu ¦'l-Rayha ¦n al-B ¦âru ¦n ¦â ", in The Scholar and the saint ص ۲۱ـ۲۲ . ۲۰. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند،مقدمة زاخاو، ص XXIII، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۲. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۶۲ـ۲۶۳، تهران ۱۳۵۲ش. ۲۳. ↑ H.Youssefi, "Abu- Reyhan Biruni: a lover of truth", in Biruni symposium ص۱۳ـ۱۵ . ۲۴. ↑ H.Youssefi, "Abu- Reyhan Biruni: a lover of truth", in Biruni symposium ص۱۹. ۲۵. ↑ H.Youssefi, "Abu- Reyhan Biruni: a lover of truth", in Biruni symposium ص۲۲. ۲۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند،مقدمة زاخاو، ص XLVI، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۱۷ـ۱۱۸، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۸، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۹. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XII ـ XIII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۰. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، صXVII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XIX،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۲. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۴۵ـ۲۴۶، تهران ۱۳۵۲ش. ۳۳. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، تهران ۱۳۵۲ش. ۳۴. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۵. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۲۳۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۴۱۳، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۵۱۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۰۶، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۹. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۰. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۹۰؛ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ص۹۴ ۴۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XXXIII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۲. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۴، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۳. ↑ مسعودی، مروج (پاریس)، ج۱، ص۷۹. ۴۴. ↑ محمدبن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، ج۳، ص۳۴۲ـ۳۴۳، چاپ احمد فهمی محمد، قاهره ۱۳۶۷ـ ۱۳۶۸/۱۹۴۸ـ۱۹۴۹، چاپ افست بیروت. ۴۵. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LV،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LV،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۲۵، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۲۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۹. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۶۶ـ۶۷، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۵۰. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LII-L،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۵۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LII-LI،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۵۲. ↑ (Tuvia Gelblum, " (Review of (Studies in `Alberuni's India", BSOAS , XLVIII, pt.۲ ص۳۷۴). ۵۳. ↑ (Hellmut Ritter, " A l-B ¦âru ¦n ¦â 's ص۲۹ ۵۴. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵ ۵۵. ↑ دایرة المعارف دین، ذیل jali " " Patan ۵۶. ↑ د.دین و اخلاق، ذیل jali " " Patan ۵۷. ↑ داریوش شایگان، ادیان و مکتبهای فلسفی هند، ج۲، ص۶۴۹، تهران ۱۳۶۲ ش. ۵۸. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵. ۵۹. ↑ هلموت ریتر، «ترجمة ابوریحان بیرونی از کتاب پاتانجل»، معارف اسلامی، ش ۱۱، ص ۲۸،(خرداد ۱۳۴۹). ۶۰. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵ ۶۱. ↑ Hellmut Ritter, " A l-B ¦âru ¦n ¦â 's ص۱۶۵ـ۲۰۰). ۶۲. ↑ هلموت ریتر، «ترجمة ابوریحان بیرونی از کتاب پاتانجل»، معارف اسلامی، ش۱۱ ،ص۲۸، (خرداد ۱۳۴۹). ۶۳. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XL-XXXIX a، XLIX،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۶۴. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، ص ۲۸۶،تهران ۱۳۵۲ش. ۶۵. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند،مقدمة زاخاو، ص LII-LI، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۶۶. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۶ـ۲۸۷ تهران ۱۳۵۲ش. ۶۷. ↑ ایگناتی یولیانوویچ کراچکوفسکی، تاریخ نوشته های جغرافیایی در جهان اسلامی، ترجمة ابوالقاسم پاینده،ص ۲۰۶، تهران ۱۳۷۹. ۶۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند،مقدمة زاخاو، ص L، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۶۹. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۷، تهران ۱۳۵۲ش. ۷۰. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۷، تهران ۱۳۵۲ش. ۷۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LXIII-LXII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷۲. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LIII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷۳. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۷ـ۲۸۸، تهران ۱۳۵۲ش. ۷۴. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LX،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷۵. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۱۱۱ـ۱۱۳ ۷۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LX ـ LXI،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷۷. ↑ (R.C.Zaehner, Hindu and Muslim mysticism , London ۱۹۶۰ ص۱۰۱. ۷۸. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، ص ۲۸۸ـ۲۸۹،تهران ۱۳۵۲ش. ۷۹. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۰۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۸۰. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۲۳، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۸۱. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۱ـ۲۸۲، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۲. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LVII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۸۳. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۲، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۴. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۶۰ـ۹۱، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۵. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۳، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۶. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵. ۸۷. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۱۱۷ـ۱۲۲. ۸۸. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۳ـ۲۸۶، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۹. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵ ۹۰. ↑ E.Peters, "Science, history and religion: some reflections on the India of Abu ¦'l-Rayha ¦n al-B ¦âru ¦n ¦â ", in The Scholar and the saint ص ۲۵). ۹۱. ↑ ص۸۵Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ۹۲. ↑ S.Khan, ") Review of A l-B ¦âru ¦n ¦â 's) India ", Islamic culture , vol.۶۰, no.۲ ص۱۳۱ ۹۳. ↑ دایرة المعارف دین، ذیل «بیرونی». منبع [ویرایش]دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «تحقیق ماللهند»، شماره۳۳۴۱. ردههای این صفحه : فلسفه | کتب فلسفی ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری العربیة آخرین مطالب اضافه شده بحث مقاله نمایش تاریخچه ویرایش خواندن صفحه نخست درج مطلب آخرین مطالب اضافه شده مدرسه فقاهت کتابخانه ویکی پرسش جعبهابزار صفحه تصادفی فهرست الفبایی راهنمای ویکیفقه راهنمای تصویری سیاست و ضوابط: تلاش ویکیفقه بر مقابله آراء فقهی و اصولی فقهای بزرگوار استوار است. یکی از سیاستهای اصلی آن رعایت احترام به صاحبان نظریه است. اتقان و مستند بودن مطالب یکی دیگر از سیاستهاست که در نگارش مطالب باید رعایت شود. تدوین مطالب توسط طلاب قم، مشهد، نجف و سایر حوزههای علمیه با رعایت اتقان و استناد، انجام میشود. صفحه اصلی| کلید واژه ها| طبقه بندی ها| درباره ما| تماس با ما | فروشگاه طهور| نسخه موبایل| دوشنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۶ ورود به سایت ثبت نام کتاب تحقیق ماللهند Englishفارسی4236 نمایش |
کتابی به گونه دائرة المعارف در هند شناسی در قرن پنجم هجری قمری و به زبان عربی است. نام کامل آن «البیرونی فی تحقیق ماللهند من مقوله مقبوله فی العقل او مزدوله» می باشد و به کتاب «الهند» مشهور است. نویسنده آن "ابوریحان بیرونی" دانشمند بزرگ ایرانی است. کتاب، با موضوعاتی درباره عقاید دینی، آراء فلسفی، ادبیات، تقویم، نجوم، جغرافیا و آداب و رسوم هند، و عمدتا نه منحصرا، راجع به مردم هندوستان است. از لحاظ تاریخی، اولین کتابی است که شرح علمی، عینی و کامل یک فرهنگ را نشان داده و از جنبه تاریخ ادیان نیز اهمیت دارد. البته در لابلای گزارشهای نویسنده، اطلاعاتی از تاریخ سیاسی هند نیز می توان پیدا کرد.معرفی اجمالی نویسنده:ابوریحان محمدبن احمد بیرونی خوارزمی دانشمند مشهور و پرآوازه ایرانی، در سال 362 هـ ق در بیرون شهر کاث که در اصطلاح امروز یعنی در حومه و خارج شهر کاث پایتخت شهر خوارزم که در آن زمان پایتخت خوارزمشاهیان آل عراق بود، بدنیا آمد. از دوره اولیه زندگی او و خانواده اش و نیاکانش اطلاعی در دست نیست، ولی قدر مسلم اینکه 25 سال اولیه زندگیش را در خوارزم گذراند و در این مدت، علوم مختلف از قبیل فقه، کلام، صرف و نحو، جغرافیا، معدن شناسی، ریاضیات، ستاره شناسی و پزشکی و غیره را آموخت. تحقیق های پیشرفته ای انجام و آثار بسیاری در زمینه های گوناگون نوشت که به نقل تاریخ، به 180 کتاب رسید. ابوریحان به زبانهای باستانی و زبانهای بومی آسیای مرکزی آشنا بود و زبان عربی را که زبان علمی جهان اسلام بود، برای نگارش به زبان فارسی ترجیح داد. او از زادگاهش به بخارا رفت و آنجا از حمایت پادشاه سامانی "منصور دوم پسر نوح دوم" برخوردار شد. ظاهرا 7 سال هم به عنوان ندیم و مشاور مورد اعتماد و حتی برای اجرای مأموریتهای سیاسی حساس، در خدمت خوارزمشاه ابوالعباس مأمون بن مأمون بود که از طرف دیگر، سلطان محمود غزنوی برای مأمون اتمام حجتی فرستاد تا همه دانشمندان برجسته را به غزنه بفرستد. از این رو "بیرونی" به غزنه رفت و در خدمت سلطان محمود غزنوی در آمد. وی بقیه عمرش را که باید بیشتر از سه دهه باشد، در نزد محمود، مسعود و مودود غزنوی و جانشینان آنها بود و در تاریخ نامعلومی بعد از هشتاد سالگی و بعد از سال 442 هـ ق، در غزنه از دنیا رفت. بیرونی با ابن سینا معاصر و با او مکاتبه و مباحثه هایی داشته است.ساختار کتاب: این کتاب، مهمترین اثر ابوریحان بیرونی در هند شناسی است؛ شامل یک مقدمه و 80 باب است. مقدمه شامل موضوعاتی از جمله: 1- شرحی در اهمیت درستی اخبار 2- علل پیدایش روایات غلط 3- نقد آراء مسلمانان درباره ادیان دیگر 4- تحقیقات و آراء (ابوالعباس ایرانشهری، فیلسوف قرن 3 و 4 هـ ق) درباره ادیان هندی، 5- انگیزه تألیف کتاب.باب اول: مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم و معارف هند، نویسنده علت های عقب ماندن مسلمانان از حکمت و دانشهای «هندوان» و مبانی افکار و عقاید و آداب آنها سخن گفته است.بابهای دوم تا سیزدهم: شامل موضوعات دین و فلسفه هندی و مسائل مربوط به آن. بحث از ذات خدا، وحدت موجودات، تناسخ و چگونگی و غایت آن، احوال بعد از مرگ، طبقات چهارگانه جامعه هندویی و حدود و وظایف و خصوصیات هر طبقه و ....بابهای 14 تا 62: راجع به علوم هندی، اعم از مسائل جهان شناختی و جغرافیائی و موضوعات مربوط به تاریخ و تقویم و مقیاس ها.بابهای 63 تا 72: راجع به آداب و رسوم چهار طبقه هندویی و موضوعاتی از قبیل زیارت، ازدواج، صدقه دادن، خوراکی ها، اعیاد و ایام مقدس آنها، و پاره ای از اصول شرعی و فقهی و اجتماعی مردم هند.بابهای 78 تا 80: مباحثی درباره نجوم هندی.بیشتر این ابواب دارای مقدمه کوتاهی درباره کلیات مطالب است. هر باب 3 بخش را شامل می شود. بخش اول، طرح مسئله، بخش دوم، آراء هندیان درباره آن مسئله و اقوال مختلف، بخش سوم، مقایسه موضوعات ناآشنا با آراء یونانیان و موضوعات مشابه.....چند نکته:نویسنده، این اثرش را در طول یک دوره 5 ماهه در «غزنه» نوشت. نویسنده در بررسی و معرفی علوم و معارف هندی، تلاش زیادی کرده که آثار او در این زمینه بیشتر از 27 اثر است. وی در موارد مختلف، از کتابهای دینی و فلسفی و نجومی هندوان مثل «یوگه سوتره» و «بهگود گیتا» موضوعات و مطالبی گاه مفصل، آورده است.نشر و چاپ:کتاب «تحقیق ماللهند» به زبانهای آلمانی، روسی، هندی، اردو، مالایایی و بنگالی ترجمه شده است. سال 1304 شمسی برابر با 1925 میلادی، با تصحیح و مقدمه «زاخاو» به انگلیسی ترجمه و با عنوان «کتاب الهند» منتشر شد. سال 1337 شمسی برابر با 1958 میلادی با تصحیح درحیدرآباد چاپ شده است. دو بخش اول و بخش های دیگری از آن به زبان فارسی ترجمه شده است. منـابـع ابوریحان بیرونی- البیرونی فی تحقیق ماللهند داریوش شایگان- ادیان و مکتب های فلسفی هند مجتبی مینوی- بررسی هایی درباره ابوریحان به مناسبت هزاره تولد او مسعودی- مروج الذهب ای. ان. بلاچ- کتابهای بزرگ تمدن اسلامی کلیــد واژه هــا کتاب تحقیق ماللهندابوریحان بیرونیکتاب شناسیهندوستانکتب تاریخیجغرافیازبان عربی 0 نظراشتراک گذاریارسالچاپپرسش در مورد این مطلبافزودن به علاقه مندی ها مطالب مرتبط کتاب التنبیه والاشراف کتاب انساب الاشراف کتاب تاریخ مختصر الدول کتاب تاریخ یعقوبی کتاب تاریخ طبری کتاب نفس المهموم کتاب مروج الذهب و معادن الجوهر جستجو آخریــن صفحــات دیـده شـده کتاب تحقیق ماللهند کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مؤسسۀ فرهنگی هنری جام طهور است. http://www.ensani.ir/fa/content/3767/default.aspx منو بستن منو برگ نخست دانشنامه روز تحقیق ماللهند نگارهٔ روی جلد ترجمهٔ انگلیسی این کتاب مربوط به ۱۹۱۰ میلادی
تحقیق ماللهند (نام کامل کتاب به عربی: تحقیق ما للهند من مقولة مقبولة فی العقل أو مرذولة) کتابی است نوشتهٔ ابوریحان بیرونی، دربارهٔ گذشته و فرهنگهند. اهمیت کتاب ماللهند در معتبر و مستند بودن اطلاعات آن است، و امروز که هزار سال از نگارش آن میگذرد هنوز به عنوان مرجعی معتبر شناخته میشود. بیرونی این کتاب را پس از سفری که همراه لشکر سلطان محمود به هند کرد نوشت. ادوارد زاخائو آن را نخست به آلمانی و سپس با عنوانAlbiruni's India به انگلیسی ترجمه کرد. این کتاب را منوچهر صدوقی به فارسی ترجمه کردهاست. روند نگارش
بیرونی مدت زیادی از عمر خویش را، البته به صورت متناوب در هند به سر برد. او در این مدت طولانی به مطالعه و بررسی در تاریخ، عقاید، رسوم و فلسفه مردم هند پرداخت.
گفته میشود که علمای هند در آغاز آشنایی با ابوریحان، به دیده شک در او مینگریستند و از مجالست و مصاحبت با او طفره میرفتند و حتی او را از نظر علمی در حد مباحثه نمیدانستند، اما چندی نگذشت که بیرونی توانست اعتماد دانشمندان هندی را جلب کرده و با دعوت از آنان و ترتیب دادن جلسات متعدد توانست شمهای از تمدن اسلامی ایران را به ایشان نشان داده و در مقابل مطالعات عمیقی در رسوم و پیشینه آنان داشته باشد. آشنایی با تاریخ زبانشناسی، کورش صفوی، تهران: پژواک کیوان کتابخانه دیجیتال و فن آوری اطلاعات دانشگاه امام صادق(ع) درگاههای جستجو پرسش و پاسخ ورود ثبت نام راهنما رکورد قبلی رکورد بعدی نام مرکز : کتابخانه و فن آوری اطلاعات دانشگاه امام صادق(ع) نوع مدرک : کتاب فارسی شماره رکورد : 34604 شماره مدرک : ۷۹۱۵ زبان مدرک : عربي عنوان قراردادي : ماللهند فی مقوله مقبوله فی العقل او مرذوله سرشناسه : ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد، ۴۴۰ - ۳۶۲ق عنوان و نام پديدآور : تحقیق ماللهند من مقوله مقبوله فی العقل و مرذوله/ / تلیف ابوریحان محمد بن احمد البیرونی وضعيت نشر : بیروت: : عالم الکتب، ، ۱۴۰۳ق. =۱۹۸۳ م. =۱۳۶۲ . صفحه شمار : ۵۳۶ص.: : جدول، نمودار موضوع : هند - تمدن - متون قدیمی تا قرن۱۴ رده بندی کنگره : DS۴۲۵ /الف۲،م۲ ۱۳۶۲ عنوان دیگر : ماللهند من مقولة مقبولة فی العقل او مرذولة آدرس ثابت پیشنهاد خرید پیوستها Search result is zero موجودی کتابخانه و فن آوری اطلاعات دانشگاه امام صادق(ع) نمایش کامل جزئیات | عدم نمایش جزئیات جزئیاتمحل نگهداریشماره ثبتشناسه بازیابیجلدوضعيتتاريخ برگشت ◄ مخزن اصلی کتابخانه دانشگاه امام صادق(ع) ۲۱۱۹۶ موجود نظرسنجی نظرسنجی منابع لاتین 1 - کيفيت نمايش فايلهاي ديجيتال به چه صورت است؟ عاليخوبمتوسطضعيف 2 - کیفیت فایل ها برای دانلود چگونه است؟ عالیخوبمتوسطضعیف ذخیرهپاک کن پیشنهاد خرید گالری ارسال نظر به مدیر خط مشی دسترسی درباره ما پرسش از کتابدار راهنما اطلاعات آماری کتابخانه فارسی | English | العربی
]+$" data-val-required="کلمه مورد جستجو الزامی است." /> سه شنبه، ۲۳ آبان ۱۳۹۶ صفحهی نخست دربارهی ما ارتباط با ما بایگانی فروشگاهها RSS اخبار شهر کتاب اخبار حوزه فرهنگ درسگفتارها نشستها دورههای آموزشی تازههای کتاب چند رسانه ای یادداشت و مقاله فروشگاه ها کد مطلب: ۸۴۹۵ تاریخ انتشار: یکشنبه ۱۴ شهریور ۱۳۹۵ ابوریحان و مطالعات بیرونی او زهرا سلیمانیاقدم
فرهیختگان: به مناسبت بزرگداشت ابوریحان بیرونی سراغ دو اثر ترجمه شده وی که تنها بخش کوچکی از دانش این مرد بزرگ را آشکار میکند، رفتهایم. این دو اثر به تصحیح و ترجمه منوچهر صدوقیسها، به ما معرفی شده است. از این رو در گفتوگو با او به اهمیت و ویژگیهای برجسته این دو اثر پرداختهایم. هندشناسی تنها یکی از ساحتهای دانش ابوریحان بیرونی است. در هندشناسی ابوریحان دو اثر معروف دارد با نامهای «تحقیق ماللهند» و «پاتانجلی». این دو اثر توسط منوچهر صدوقیسها به فارسی تصحیح و ترجمه شدهاند.کتاب «تحقیق ماللهند» چنانچه از اسمش برمیآید تحقیقی است درباره هر آنچه متعلق به هند است. این کتاب یک دایرهالمعارف قدیمی درباره هند است که البته میتوان گفت قدیمیترین آنها است که هم در حوزه اسلامی و هم در دنیای قدیم سیر میکند. منوچهر صدوقیسها در باب اهمیت اثر توضیح میدهد که «در دنیای جدید، هندشناسی بسیار مفصلتر کار میشود. قبل از تحقیقات مفصلی که در این چند سال اخیر درباره هند انجام شده است، میتوان گفت بهترین اثر موجود همین کتاب «ماللهند» بوده است.» پیش از صدوقیسها منتخبی از این اثر توسط علیاکبر داناسرشت، که قاضی دادگستری بود، سال ۱۳۳۴ ترجمه شده بود. داناسرشت ترجمه کتاب «شفای» ابنسینا را هم در سوابق ترجمههای خود دارد. اما ترجمه صدوقیسها از دو جلد، شامل جلد اول آن میشود. بنابر شرح صدوقیسها، پژوهشگاه علوم انسانی که در گذشته «موسسه مطالعه فرهنگها» نام داشت، ترجمه این اثر را به او پیشنهاد میدهد. بهاءالدین خرمشاهی، کامران فانی و مرحوم حسین ضیایی با پیشنهاد این اثر به صدوقیسها درواقع تلاش داشتند اثری مهم درباره فرهنگ و اندیشه و عرفان هندی توسط مترجمی قابل به فارسی برگردانده شود تا در این حوزه یک اثر سترگ ارزشمند برای محققان فراهم آید. چنانچه صدوقیسها تعریف میکند ترجمه یک جلد این اثر یک سال کامل به طول انجامیده است. اهمیت اثر در حوزه مطالعات ادیان، فرهنگ و هندشناسی همچنان پابرجاست؛ اما سختی ترجمه آن به گونهای است که بعد از صدوقیسها هنوز کسی سراغ ترجمه جلد دوم آن نرفته است. «پاتانجلی» و سلوکی یوگاییماجرای کتاب «پاتانجلی» بازمیگردد به سفر ابوریحان به هند. ابوریحان از جمله اندیشمندان بسیار سفر کرده بود. منوچهر صدوقیسها با استناد به نوشتههای خود ابوریحان بیرونی در کتاب «تحقیق ماللهند» شرح میدهد که «ابوریحان در سفرش به هند با فضلای هند آشنا شده و به واسطه این آشنایی با کتاب «پاتانجلی» آشنا میشود. این کتاب منظومهای بود که هم شامل مسائل ادبی و هم سلوکی میشد. درواقع بخش دوم این اثر منظوم درباره «یوگا» بود. ابوریحان که زبان سانسکریت میدانسته است به دقت به مطالعه و تحقیق درباره این اثر میپردازد. او در کنار فضلای هند چنانچه خود در «تحقیق ماللهند» شرح میدهد مانند شاگردی که نزد استاد دانش میآموزد، این اثر را فراگرفته است. او این کتاب منظوم را به نثر تبدیل میکند و با کنار گذاشتن مسائل ادبی، فقط به مسائل مربوط به «یوگا» پرداخته است.» صدوقیسها وجهتسمیه این اثر را مربوط به یک فرد واقعی میداند. «پاتانجلی» شخصی بوده که این اثر را نگاشته و از آن به بعد، نام این اثر با نام نویسنده آن معروف شده است.» این اثر را صدوقیسها سال ۱۳۷۸ترجمه کرده که توسط پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شده است. بعد از ترجمه شرحی هم برای آن نوشته شده است. صدوقیسها هنگام ترجمه «تحقیق ماللهند» با کتاب «پاتانجلی» آشنا میشود. ابوریحان نه عارف نه فیلسوفصدوقیسها معتقد است با این دو کتاب ما هرگز به شناخت دانشمندی چون ابوریحان نائل نمیآییم. این دو اثر گرچه در مبحث هندشناسی بسیار مهم است؛ اما ابوریحان را باید از آثار علمی او شناخت. با در نظر گرفتن علم به معنای علوم دقیقه، ابوریحان عالم درجه اول تمدن اسلامی است. او را حتی میتوان از دانشمندان تراز اول دنیا دانست که حکیمی جامع است. از ابوریحان در کتابهای معتبر تاریخی دنیا به عنوان علمای درجه اول تاریخ نام برده شده است. ابوریحان را باید یک عالم دانست و این به آن معنا است که او به معنای کلاسیک آن، نه عارف است و نه حتی فیلسوف به معنای امروزی. او ریاضیدان، جغرافیدان، منجم و هندشناس بوده است. از این رو نمیتوان اندیشه عرفانی خاصی را به او متصف کرد.
ارسال نظر اشتراک گذاری چاپ آخرین مطالب بحث سوءاستفاده جنسی به صنعت نشر بریتانیا هم رسید مایکل کانلی با جدیدترین کتابش باز هم پرفروش شد نازنین دیهیمی درگذشت محمدخانی: موحد ذوالفنون است خواندن پیامک هم جزو سرانه مطالعه محسوب میشود؟! اعطای جایزه ادبی استاد محمد قهرمان فیلسوف به چه کار میآید؟ بیست سالگی «سهشنبهها با موری» انتقاد حدادعادل از نسبت دادن واژگان جعلی به فرهنگستان زبان فارسی «ناتور دشت» دنبالهای دارد؟ کدام خبرگزاریها منبع اصلی روزنامههای ایران هستند؟ محسن جوادی معاون فرهنگی وزارت ارشاد شد حاشیهای دیگر بر مرگ «پابلو نرودا» ابراز امیدواری برای ترجمه دیوان بیدل به زبان چکی نشست سراسری استادان زبان و ادبیات فارسی فدراسیون روسیه بزرگداشت حافظ در سارایوو ایران را در نمایشگاههای خارجی جدی نمیگیرند خروس از ابتدا راهنماست رونمایی از برگردان ایتالیایی رمان ایرانی «بامداد خمار» در رم معرفی آثار راهیافته به مرحله دوم جایزه احمد محمود اولین همایش ملی زن، خانواده و سلامت «روز حلزون» در ایتالیا نشان درجه یک علمی حافظشناسی به سعید حمیدیان اعطا شد ۱۵ رمانی که شما را افسرده میکنند برنده جایزه کتاب آلمان معرفی شد سعیدحمیدیان حافظ پژوه سال شد محسن جعفریمذهب، مورخ و ایرانشناس درگذشت آثار مولانا و شمس در اختیار فرزندانمان قرار گیرد نام پنج کتاب ایرانی در فهرست ۲۰۱۷ کلاغ سفید مونیخ احساس میکنم فریبکارم واکنش نویسندگان به معرفی برنده نوبل نوبل ادبیات را از شاملو دریغ کردند دکتر ایرانی، در سوگ مادر «کتاب پارک» افتتاح شد ناشر کتابهای ذبیحالله منصوری درگذشت مرکز فرهنگی شهر کتاب
نشانی: تهران، خیابان شهید بهشتی، خیابان شهید احمدقصیر (بخارست)، نبش کوچهی سوم، پلاک ۸
تلفن: ۸۸۷۲۳۳۱۶ - ۸۸۷۱۷۴۵۸دورنگار: ۸۸۷۱۹۲۳۲
دربارهی ما نحوهی دریافت نمایندگی شرکت های شهر کتاب شرکت شهرکتاب نشر موسیقی هرمس نشر کتاب هرمس عضویت در خبرنامه الکترونیکی شهرکتاب ثبت نام Designed & Developed by DORHOST سه شنبه,۲۳ آبان, ۱۳۹۶ تازه ها: تاریخچه رادیو در ایران موزه مردم شناسی قجر قزوین ارمنستان در دوران سلجوقی باگراتونیان در تاریخ ارمنستان حمله اعراب به ارمنستان خانه دستهها درباره ما کانالهای تاریخی تلگرام ساسانیان مورّخان و نویسندگان تاریخ ساسانیان در نخستین سده های اسلامی-بخش چهارم آبان ۱۸, ۱۳۹۱ انی کاظمیبدون دیدگاه
-بخش چهارم
ژ ) جاحظ (Gahiz) :
جاحظ مورخی است که پژوهشگران او را با اثر آموزنده و تحقیقی اش به نام کتاب «التاج» می شناسند کمتر پژوهشگری در تاریخ ساسانیان با این اثر ارزشمند آشنایی ندارد. نه تنها این کتاب، بلکه دیگر آثار جاحظ نیز در نزد محققان مغرب زمین دارای ارزش والایی است و به همین دیگر آثار جاحظ از جمله به زبانهای آلمانی، انگلیسی، فرانسه، روسی و… ترجمه شده است.
نام او ابوعثمان عمروبن بحرالکنانی البصری، معروف به جاحظ است. او در سال ۱۶۰ هجری- قمری در سرزمین عراق و در شهر بصره چشم به جهان گشود و دوران طفولیت، نوجوانی و جوانی خود را در آن سامان گذراند. وی نخست به مطالعۀ ترجمه های آثار تاریخی و نوشته های مورخان از جمله سُریانی پرداخت. از جمله کتابهایی که از زبان سریانی و پارسی به عربی ترجمه شده بود را دقیقاً مورد مطالعه و بررسی کنجکاوانۀ خود قرار داد. جاحظ مدّت زمانی را در شهر بغداد سپری کرد. در بغداد از دیرباز کتابخانه ها و مراکز علمی بیشماری وجود داشت. او پس از مطالعاتی چند در کتابخانه ها و مراکز علمی بغداد به بصره بازگشت و دنبالۀ مطالعات و تحقیقات علمی خود را به ویژه در قلمرو علم تاریخ گرفت.وی به عللی که هنوز معلوم نشده است به بیماری فلج دچار شد و در سنّ ۹۵ سالگی به سال ۲۵۵ هجری- قمری در زادگاه خود بصره چشم از جهان فروبست. از جاحظ تحقیقات و تألیفات زیادی در تاریخ به ثبت رسیده است که برجسته ترین آنها «البیان و التبیین» است. در این اثر کم نظیر گونه های مختلف بیان و برگزیده (غرر) احادیث و خطبه های گردآوری شده و در بخشهایی از این کتاب آگاهی هایی دربارۀ نوشته های عصر ساسانی را می توان به دست آورد. جاحظ مورد توجه و احترام مورخان و محققان برجسته ای چون مسعودی بوده است، چنان که علی بن حسین مسعودی در مروج الذهب، جاحظ را فصیح ترین نویسنده پیش از عصر خود دانسته است.
آن گونه که در منابع آمده است، ابن خلدون نیز از جاحظ به نیکی یاد کرده است. ابن خلدون از قول بزرگان و صاحب نظران زمان خود، آثار جاحظ را ارزشمند دانسته و آنها را ستوده است. به طور کلی اطلاعات جاحظ دربارۀ تاریخ عصر ساسانیان از اهمیت زیادی برخوردار است.
جاحظ شیوۀ تاریخ نگاری پیچیده ای ندارد و آثار او برای پژوهشگران از روانی و سادگی ویژه ای برخوردار است. در زمینۀ تاریخ ساسانیان، وی بیشتر به روایات و اطلاعاتی متکی بوده است که دربارۀ زندگی پادشاهان ساسانی، اوضاع اجتماعی جامعه طبقاتی ساسانی، معیشت و مشاغل مردم و تا حدودی به عملکرد دولت ساسانی در عرصه سیاست و مناسبات خارجی پرداخته است. دوران زمام داری خسرو یکم (انوشیروان، ۵۳۱ تا ۵۷۹ میلادی) برای جاحظ اهمیت زیادی داشته است و دور از انتظار نیست که پژوهشهای جاحظ دربارۀ تاریخ ساسانیان دربرگیرندۀ اطلاعات نسبتاً درستی است که هم اکنون نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
همان گونه که در بالا آمد، مورخان و محققانی چون مسعودی و ابن خلدون جاحظ را تأیید و آثار او را تحسین کرده اند و به این ترتیب برخی خرده گیریها دربارۀ جاحظ و آثار او را که گاه بی گاه توسط برخی مورخان آمده است، دور از واقعیت است. اصلاح چنین برداشت و نظری غیر منصفانه دربارۀ جاحظ مستلزم مطالعۀ آثار او و بررسی دیدگاههای مورخانی چون مسعودی و ابن خلدون و دیگر صاحب نظران دربارۀ این محقق و مورخ قرن دوم و سوم هجری- قمری است. ذوق و علاقه جاحظ در ترسیم و به تصویر کشیدن رویدادهای تاریخی، پژوهشگران را به یاد پلوتارک (Plutarchos) نویسنده کتاب حیات مردان نامی می اندازد که چهره های برجسته تاریخ را با عملکرد آنان را مورد توجه و زمینه کار نگارش اثر بی مانند خود قرار داده است.
تاریخ نگاران و پژوهشگران مسلمان در عرصه علم تاریخ، فلسفه، جامعه شناسی و دانشهایی از این دست در سده های پنجم تا نهم هجری- قمری نیز خوب درخشیده اند. از این دست مورخان می توان از محمدبن احمد البیرونی خوارزمی و ابومنصور عبدالملک بن محمدبن اسمعیل الثعالبی نیشابوری، المطهربن طاهر المقدیسی، اسماعیل بن علی بن محمودبن عمربن شاهنشاهی بین ایوب الشافعی کردستانی، ولی الدین عبدالرحمن بن محمدبن خلدون التونسی و شرف الدین ابوعبدالله بن عبدالله بن محمدبن ابراهیم بن یوسف اللواتی ثم الطبخی نام برد که آثار این مفاخر نیز زینت بخش کتابخانه ها، پژوهشکده ها و بایگانیهای تاریخی در کشورهای مسلمان و غیر مسلمان است. در مراکز علمی و دانشگاهی بدون تیکه بر آثار و دستاوردهای این محققان و مورخان نمی توان اثری علمی که مبتنی بر تحقیقات اساسی و عمیق باشد ارائه کرد.
مورخان فوق الذکر و آنان که در سده های نخستین اسلامی یعنی از قرن نخستین تا پایان قرن چهارم هجری- قمری می زیسته و تحقیق می کرده اند، عملکردی کم نظیر دارند که پیش از آنان همانند و همتاهایی را در قلمرو پژوهشهای تاریخی نمی توان یافت. برخی از آنان مانند ابن مسکویه در سده های نخستین و جاحظ در مقطع زمانی فوق شیوه های بدیعی در امر تحقیق داشته و ارائه کرده اند و از مورخان دیگر تقلید نکرده، بلکه سبکهای آنان را اصلاح کرده اند. روشهای تاریخ نگاری و تحقیقات تاریخی آنان نه تنها امروز رنگ باخته نشده، بلکه معمول، متداول و مورد احترام نیز می باشد. شیوه تاریخ نگاری جاحظ، شیوه ی بدیع و نوین و در قرون پنجم تا نهم هجری- قمری کم نظیر بوده است. برخی بهره مندی جاحظ از کتابخانه ها و مراکز علمی عربی از جمله بغداد، بصره، قاهره، دمشق و غیره را عواملی دانسته اند که جاحظ را مورّخی برجسته کرده است، ولی در کنار این ابزار و امکانات، نبوغ و علاقه جاحظ کارسازترین عامل در موفقیتهای او بوده است.
س ) ابوریحان بیرونی :
ابوریحان بیرونی که به خاطر شهرتش اهل فضل و کمال او را ابوریحان و نیز بیرونی می خوانند. از نظر علمی و پژوهشی در شمار برجسته ترین دانشمندان، نویسندگان و مورخان جهان اسلام قرار دارد. نام او محمدبن احمدالبیرونی است و بر بسیاری از دانشهای روزگار خود اشرافی کم نظیر داشته است. بیرونی در خوارزم چشم به جهان گشود و هفتاد و هفت ساله بود که چشم از جهان فروبست. مورخان و بیوگرافی نویسان دربارۀ تاریخ تولد یا به سخن دیگر سال تولد و سال درگذشت وی اتفاق نظر ندارند. در این زمینه حاجی خلیفه شش زمان مختلف را از سال ۴۲۳ تا ۴۵۰ هجری- قمری دربارۀ سال وفات وی ذکر کرده است که آن نیز مورد تأیید همگان نیست. برجسته ترین اثر وی که مطالب ارزشمندی دربارۀ تاریخ سرزمینها از جمله ایران زمین دارد «آثار الباقیه عن قرون الخالیه» است که افزون بر مطالب و اطلاعات تاریخی، آگاهیهایی دربارۀ علم هیئت، نجوم و گاهشماریهای (تفاویم) اقوام، ملل و فرهنگ و تمدنهای عهود باستان دارد.
آثار الباقیه ابوریحان بیرونی دربرگیرندۀ فهرستهایی از سلسله های پادشاهان از جمله مشرق زمین و فراعنه مصر دارد. در این فهارس جداولی از شاهان کلده[۱] (بابل)، آشور[۲]، ایران،یونان (مقدونیه)[۳]، روم[۴] و غیره وجود دارد. بخشهایی از این فهرستها برگرفته از اسناد و مدارک و مآخذ غربی است، ولی پاره ای از نامها تصحیف شده است. محتوای آثارالباقیه برخلاف انتظار پژوهشگران و مورخان خالی از اشکال هم نیست. ابوریحان برخی از پادشاهان و زمام داران متعلق به سرزمینی را به کشور و سرزمین دیگر نسبت داده و به موازات این لغزش نظام زمان بندی شده (کرونولوژی)[۵] و سلسله مراتب و طبعاً نام پادشاهان و فرمانروایان را به ترتیب واقعی آنان رعایت نکرده و به رشتۀ تحریر در نیاورده است.
برخی از صاحبنظران این ناهماهنگی و لغزش را دلیلی بر ضعف و بی دقّتی ابوریحان نمی دانند، بلکه آن را ناشی و مآخوذ از منابع و مدارکی می دانند که ابوریحان بیرونی در تألیف آثار الباقیه مورد استفاده قرار داده است. علیرغم چنین لغزشها و کاستیهایی، پژوهشگران این اثر را بسیار سودمند در عرصه پژوهشهای تاریخی برای مورخان جهان می دانند.[۶] از دیگر آثار ارزشمند او کتاب معروف «تحقیق ماللهند» که برخی این نام و عنوان را «کتاب ماللهند» می نویسند. محتوای این اثر حکایت از مناسبات، علمی، فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی ایران عصر ساسانی با سرزمین هندوستان دارد و ابوریحان کوشیده است تا در این اثر آنچه را که ایرانیان عصر ساسانی از فرهنگ و جامعه هند اقتباس کرده اند، تسلیم کند. برخی از مورخان نگارش این اثر را از ابتکارات ارزنده و بسیار سنجیده و عالمانه بیرونی می دانند، زیرا این مورخ کوشیده است تا مناسبات فرهنگی و اجتماعی ایرانیان و هندیان که دارای نژادی مشترک هستند و سازگاری فرهنگی قابل توجهی با یکدیگر در طول تاریخ داشته اند را برای نسلهای پس از خویش به یادگار بگذارند.
[۱]. Chalde (Babylon).[۲]. Assur (Asur, Sssyrien).[۳]. Griechenland (Makedonien).[۴]. Rom.[۵]. Chronologie.[۶] . نگاه کنید به: براون، ادوارد، تاریخ طبی اسلامی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ترجمه مسعود رجب نیا.
منابع نوشته:کتاب تاریخ ایران در دوره ساسانیان، اثر دکتر اردشیر خدادادیانوبسایت تاریخ ما، اِنی کاظمی ← مورّخان و نویسندگان تاریخ ساسانیان در نخستین سده های اسلامی-بخش سوم مورّخان و نویسندگان تاریخ ساسانیان در نخستین سده های اسلامی -بخش پنجم → انی کاظمی
مؤسس تاریخ ما | علاقهمند یا عاشق کنکاش در تواریخ ملل، ادیان و مذاهب، تاریخ و فلسفه میباشم | همواره این امید را داشتهام که بتوانم یک گام مثبت در راستای بهبود وضعیت فرهنگی کشورم، همچنین بهبود حافظه تاریخی مردم کشورم بردارم | از طریق کلیه شبکه های اجتماعی با نامکاربری enikazemi میتوانید با من در ارتباط باشید. مطالب مرتبط طبقات اجتماعی در دوره ساسانی اردیبهشت ۳۱, ۱۳۹۱ ۰ واپسین سالها و آخرین روزهای سلسلۀ ساسانی آبان ۱۶, ۱۳۹۱ ۰ ماهیت دولت ساسانی در منابع تاریخی شهریور ۲, ۱۳۹۱ ۰ دیدگاه بگذارید
اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد دنبال کردن نظرات جدید این مطلب نظراتی در پاسخ به نظر من نوشته میشوند در همین راستا: مورخان و نویسندگان رومی، ارمنی و سُریانی تاریخ ساسانیان-بخش اول گنبد سلطانیه میراث جهانی یونسکو بنای پارتنون در یونان باستان گنبد سلطانیه میراث جهانی یونسکو نقش و سهم ساسانیان در نگارش و سامان دهی نوشته های دینی ایرانیان باستان تصاویر موزه لوور پاریس قسمت ایران باستان کانال تلگرامی تاریخ ما نوشتههای تازه تاریخچه رادیو در ایران موزه مردم شناسی قجر قزوین ارمنستان در دوران سلجوقی باگراتونیان در تاریخ ارمنستان حمله اعراب به ارمنستان جستجو کنید شاخهها تاریخ باستان (۱,۹۸۶) تاریخ اروپا (۶۷) تاریخ تمدن ایران باستان (۶۶۱) آرتا – جیرفت (۷) اشکانیان (پارتیان) (۳۲) ساسانیان (۱۷۶) سلوکیان (۶) مادیان (۲۵) هخامنشیان (۱۶۳) تخت جمشید (پارسه) (۳۰) تاریخ تمدن ایلام باستان (۱۹) تاریخ تمدن بین النهرین باستان (۱۴۲) تاریخ آشور باستان (۲۷) تاریخ اکد باستان (۱۱) تاریخ بابل باستان (۵۶) تاریخ سومر باستان (۵۵) تاریخ تمدن ترکیه باستان (۱۳) تاریخ تمدن چین باستان (۱۱۶) تاریخ تمدن روم باستان (۴۵) تاریخ تمدن ژاپن باستان (۴۰) تاریخ تمدن کره باستان (۱۰۳) تاریخ تمدن لیدی باستان (۳) تاریخ تمدن مصر باستان (۲۶۹) اهرام مصر باستان (۲۹) تاریخ تمدن مکزیک باستان (۱۸) قوم مایا (۱۳) تاریخ تمدن هند باستان (۹۹) تاریخ تمدن یونان باستان (۲۲۰) خدایان یونان باستان (۲۰) معماری یونان باستان (۱۶) تاریخ دیگر ملل (۹۰) تاریخ تمدن آمریکا باستان (۱۴) تاریخ تمدن ارمنستان باستان (۲۳) تاریخ تمدن اعراب باستان (۵) تاریخ تمدن افغانستان باستان (۸) تاریخ تمدن پرو باستان (۴) تاریخ تمدن تایلند باستان (۲) تاریخ تمدن سکاهای باستان (۳) تاریخ تمدن سوریه باستان (۱) تاریخ تمدن شیلی باستان (۳) تاریخ تمدن فلسطین باستان (۲) تاریخ تمدن لبنان باستان (۴) تاریخ تمدن میتانی های باستان (۲) تاریخ تمدن نبطیان باستان (۴) تاریخ تمدن هوریهای باستان (۲) قوم کاسی ها (۳) قوم لولوبی ها (۱) گوتیان (گوتی ها) (۱) مانایی ها (۱) مجسمه های باستان (۱۸) تاریخ معاصر (۲۵۹) تاریخ آمریکا (۲۱) تاریخ افغانستان (۸) تاریخ روسیه (۲۱) تاریخ کره (۸) تاریخ معاصر آلمان (۲۹) تاریخ معاصر ایران (۱۱۶) تاریخ پهلوی (۲) تاریخ زندیه (۲) تاریخ صفوی (۱۰) تاریخ قاجار (۵۴) تاریخ مغول (۱) جنگ جهانی اول و دوم (۱۴) مذاهب و ادیان جهان باستان (۲۹۱) دین و آیین اسلام (۱۸) دین و آیین بودا (۷۷) دین و آیین زرتشتی (۴۸) دین و آیین کنفسیوسی (۷) دین و آیین مانوی (۸) دین و آیین مزدک (۱۵) دین و آیین مسیحی (۳۵) دین و آیین مهر پرستی (۱) دین و آیین هندو (۱۸) دین و آیین یهود (۳۰) موضوعات (۷۱۷) ادبیات در عهد باستان (۳۰) باستان شناسی (۱۱۷) اکتشافات جدید باستان شناسان (۴۱) عجایب باستان شناسی (۵۳) تاریخ پزشکی و درمان های باستانی (۳۳) تاریخ طب در ایران باستان (۳) تاریخ نجوم یا اخترشناسی (۴) جشن ها و رسوم ها (۱۴) جشن های ایران باستان (۱۲) داستان های تاریخی (۱۳) داستان های ایران باستان (۵) داستان های چین باستان (۱) دانستنی های تاریخی (۱) دانلود فیلم های تاریخی (۱۹) درباره گاهشماری های باستانی (۸) درباره موزه های بزرگ جهان (به همراه تصاویر) (۷) دولت شهر های باستانی (۲۲) زنان و دختران در عهد باستان (۴۰) زنان سرباز تاریخ (۱۳) سنگ نگاره های باستانی (ما قبل تاریخ) (۱۰) عکس ها (۲۲۹) عکس های بین النهرین باستان (۳) عکس های تاریخ ایران (۱۰۶) عکس های تمدن مکزیک (۵) عکس های چین باستان (۸) عکس های دیگر ملل (۵) عکس های روم باستان (۷) عکس های مصر باستان (۲۸) عکس های یونان باستان (۱۷) تصاویر مجسمه های یونان (۱۱) علم، فرهنگ و هنر باستان (۹۰) غارها (۱۱) کاخ ها و معابد عهد باستان (۶۷) کتیبه ها و متون باستان (۳۱) کتاب های باستانی (۷) معماری بناها و کاخ های باستان (۴۱) موسیقی در تاریخ باستان (۶) ویژه – مطالب خواندنی (۳۹) http://rch.ac.ir/article/Details?id=7455&&searchText=
تحقیق ماللهند (نام کامل کتاب به عربی: تحقیق ما للهند من مقولة مقبولة فی العقل أو مرذولة) کتابی است نوشتهٔ ابوریحان بیرونی، دربارهٔ گذشته و فرهنگ هند. اهمیت کتاب ماللهند در معتبر و مستند بودن اطلاعات آن است، و امروز که هزار سال از نگارش آن میگذرد هنوز به عنوان مرجعی معتبر شناخته میشود. بیرونی این کتاب را پس از سفری که همراه لشکر سلطان محمود به هند کرد نوشت. ادوارد زاخائو آن را نخست به آلمانی و سپس با عنوان Albiruni's India به انگلیسی ترجمه کرد. این کتاب را منوچهر صدوقی به فارسی ترجمه کردهاست. روند نگارش[ویرایش]
بیرونی مدت زیادی از عمر خویش را، البته به صورت متناوب در هند به سر برد. او در این مدت طولانی به مطالعه و بررسی در تاریخ، عقاید، رسوم و فلسفه مردم هند پرداخت.
گفته میشود که علمای هند در آغاز آشنایی با ابوریحان، به دیده شک در او مینگریستند و از مجالست و مصاحبت با او طفره میرفتند و حتی او را از نظر علمی در حد مباحثه نمیدانستند، اما چندی نگذشت که بیرونی توانست اعتماد دانشمندان هندی را جلب کرده و با دعوت از آنان و ترتیب دادن جلسات متعدد توانست شمهای از تمدن اسلامی ایران را به ایشان نشان داده و در مقابل مطالعات عمیقی در رسوم و پیشینه آنان داشته باشد. منابع[ویرایش] آشنایی با تاریخ زبانشناسی، کورش صفوی، تهران: پژواک کیوان تحقیق مالِلهند، کتابی درباره عقاید دینی، آرای فلسفی، ادبیات، تقویم، نجوم، جغرافیا، و آداب و رسوم هندی، به عربی، تألیف ابوریحان بیرونی در قرن پنجم است.نام کامل آن کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند من مقولة مقبولة فی العقل أو مرذولة است و به کتاب الهند نیز شهرت دارد.در این کتابِ دایرة المعارف گونه که مهمترین اثر بیرونی در هندشناسی به شمار میآید، به تاریخ هند نیز پرداخته شده است؛ این اثر از لحاظ تاریخ ادیان نیز اهمیت دارد.حق تکثیر: موسسه تحقیقات علمی فرهنگی-تهران۱۳۶۲
تحقیق ماللهند (کتاب)ذخیره مقاله با فرمت پی دی افتحقیق مالِلهند، کتابی درباره عقاید دینی، آرای فلسفی، ادبیات، تقویم، نجوم، جغرافیا، و آداب و رسوم هندی، به عربی، تألیف ابوریحان بیرونی در قرن پنجم است. فهرست مندرجات ۱ - نام کامل کتاب و اهمیت آن۲ - ساختار کتاب۳ - فهرست کتاب و محتوای مقدمه آن۴ - محتوای ابواب کتاب۵ - روش شروع ابواب کتاب۶ - نظر مستشرقین درباره روش بیرونی۷ - آغاز آشنایی بیرونی با هند۸ - منابع تحقیق۹ - نقد آثار قبلی مسلمانان درباره هند۱۰ - استفاده جامع از منابع مختلف۱۱ - نقد شارما در مورد گزارشات بیرونی۱۲ - ترجمه کتب معتبر هندوان توسط بیرونی۱۳ - استفاده بیرونی از معتبرترین مأخذ۱۴ - نواقص و کاستیهای تحقیق۱۵ - دین هندوان از منظر بیرونی۱۶ - شناخت محدود بیرونی از مکاتب هند۱۷ - فراموش شدن روش علمی بیرونی۱۸ - چاپهای مختلف کتاب۱۹ - فهرست منابع۲۰ - پانویس۲۱ - منبع نام کامل کتاب و اهمیت آن [ویرایش]نام کامل آن کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند من مقولة مقبولة فی العقل أو مرذولة است و به کتاب الهند نیز شهرت دارد.در این کتابِ دایرة المعارف گونه که مهمترین اثر بیرونی در هندشناسی به شمار میآید، به تاریخ هند نیز پرداخته شده است؛ [۱]این اثر از لحاظ تاریخ ادیان نیز اهمیت دارد. [۲] [۳] [۴] [۵] ساختار کتاب [ویرایش]کارل ادوارد زاخائو در مقدمه مهمی که بر ترجمه فی تحقیق ماللهند نوشته است، درباره طرح ابواب کتاب اظهار کرده که: «صورت کلی اغلب بابها از سه بخش تشکیل میگردد؛ در بخش اول خلاصهای از مساله را آن گونه که خود بیرونی دریافته است، مطرح میکند؛ در بخش دوم چنانچه بحث از دین، فلسفه و نجوم باشد، به طرح عقاید هندوان و ذکر شواهدی از کتابهای آنان میپردازد و چنانچه بحث از ادبیات، تاریخ، جغرافیا، قوانین، آداب و رسوم باشد، مطالبی را که در این موارد به صورت شفاهی شنیده و یا خود مشاهده کرده است، بیان میدارد؛ و در بخش سوم از هر باب چنانچه موضوع مورد بحث برای خواننده غریب و نامانوس جلوه نماید، ضمن مقایسه آن با موارد مشابه آن از اقوام و ملل دیگر، سعی در مفهوم کردن موضوع میکند، و این بدان علت است که قصد وی از تالیف کتاب «فی تحقیق ماللهند» آن نیست که کاستیها و نقاط ضعف جامعه هند را آشکار ساخته و به ابطال آرا و اقوال آنان بپردازد، بلکه همان طوری که در خاتمه کتاب ذکر کرده است، میکوشد تا تصویری درست و راست از حیات روحی و معنوی مردم هند را در برابر دیگران قرار داده و زمینه تعامل اجتماعی دیگران با هندوان را فراهم سازد. فهرست کتاب و محتوای مقدمه آن [ویرایش]تحقیق ماللهند یک مقدمه و هشتاد باب دارد.مقدمه کتاب [۶] شرحی است در اهمیت درستی اخبار، علل پیدایش روایات نادرست، نقد آرای مسلمانان درباره ادیان دیگر، اشاره به تحقیقات و آرای ابوالعباس ایرانشهری (فیلسوف قرن سوم و چهارم) در باره ادیان هندی و سبب تألیف کتاب. بیرونی مینویسد که این کتاب جدل و احتجاج نیست، بلکه نقلی است از کلام هندیان آنگونه که هست.[۷] محتوای ابواب کتاب [ویرایش]باب اول [۸] پیش درآمدی است بر روش تحقیق در علوم و معارف هندی و دشواریهای این کار. مؤلف در بیان علل بیگانه ماندن مسلمانان از حکمت و دانشهای هندوان، از مباینتِ افکار و اعتقادات و آداب و رسوم این دو «ملت» سخن میگوید، همچنین به تفاوت زبان و وسعت دامنه علمی هندوان و پیچیدگیهای آن اشاره دارد.به نظر بیرونی، لشکرکشیهای سبکتکین و سلطان محمود سبب شد که دانشمندان هندو به نقاط دوردستی چون کشمیر و بنارس مهاجرت کنند و وحشت و هراس مردم هند از مسلمانان نیز دسترسی به علوم هندوان را مشکلتر ساخت.بیان بی طرفانه و استدلالجامع بیرونی در این فصل ــ که ناظر به تفاوتهای چشمگیر فرهنگ و زبان و دین مردم هند با مسلمانان است ــ در تحقیقات امروزی نیز مورد توجه است . [۹] [۱۰]بابهای دوم تا سیزدهم [۱۱] در باره دین و فلسفه هندی و مسائل مربوط به آن است و مشتمل است بر بحث از ذات خداوند، امور معقول و محسوس و وحدت موجودات، تناسخ و چگونگی و غایت آن، احوال پس از مرگ و چگونگی دوزخها و اقسام آنها و پاداش اعمال خیر در بهشت، اجناس و انواع موجودات جسمانی و روحانی و نامهای آنها، طبقات چهارگانه جامعه هندویی و حدود و وظایف و خصوصیات هر طبقه، چگونگی پیدایش قوانین، علل بت پرستی و انواع بتهای هندوان و توصیف آنها، معرفی وِداها ی چهارگانه، پورانهها ی هجده گانه، عروض سنسکریت و قواعد آن و مقایسه آن باعروض عربی و یونانی.بابهای چهاردهم تا شصت ودوم [۱۲] به علوم هندی اختصاص دارد، اعم از مسائل جهان شناختی و جغرافیایی و موضوعات مربوط به تاریخ و تقویم و مقیاسها. [۱۳]بیرونی از باب شصت وسوم تا هفتادوهفتم [۱۴] بتفصیل آداب و رسوم چهار طبقه جامعه هندویی و نیز آداب ایشان را به هنگام قربانی، زیارت، دادن صدقه، ازدواج و فرزند آوردن مطرح میکند و به شرح خوراکیها و نوشیدنیها، اعیاد و ایام مقدّس آنان میپردازد و درباره پارهای از اصول شرعی و فقهی و اجتماعی مردم هند در باب دعاوی، عقوبات و کفارات، مواریث و حقوق وارثان و امور مربوط به اموات بحث میکند.سه باب آخر کتاب [۱۵] نیز درباره نجوم هندی است. [۱۶] روش شروع ابواب کتاب [ویرایش]بیرونی بیشترِ بابها را با مقدمه کوتاهی درباره کلیات مطالب شروع میکند.هر باب دارای سه بخش است: بخش اول طرح مسئله؛ بخش دوم، آرای هندوان درباره آن مسئله و نقل قول از کتابهای معتبر یا مطالبی که شفاهی به اطلاع مؤلف رسیده یا وی با مشاهده به آنها پی برده است؛ بخش سوم، مقایسه موضوعات غریب و نامأنوس با آرای یونانیان و موضوعات مشابه دیگر برای اینکه مطالب به فهم خوانندگان نزدیکتر شود. [۱۷] نظر مستشرقین درباره روش بیرونی [ویرایش]به نظر زاخاو، [۱۸] این بررسی تطبیقی بیرونی با نظر به مشابهتهای آرای فلاسفه هندی و یونانی بوده و آگاهی کامل وی از فلسفه یونان نیز در این امر اثر داشته است، اما به نظر لارنس مقایسهعقاید فیلسوفان هندی با عقاید فیلسوفان یونانی و صوفیان به این جهت است که بیرونی اینگونه عقاید را در اعتقادات متعارف اسلامی نیافته است . [۱۹]روزنتال نظریهای متفاوت ــ و بهطور اغراق آمیزی یونانی زده ــ در این باره ارائه میدهد؛نیز استناد میکند و مینویسد که ابوریحان تحت سیطره تمدن و آموزههای یونانی رشد یافته بوده و علم و فلسفه ایشان را برتر میانگاشته و هنگامی که با تمدن پیشرفته هند آشنا شده و آن را رقیبی برای تمدن یونانی یافته، برای توجیه آن برای تمامی تمدنهای بشری اصل و خاستگاهی واحد قایل شده و تمدن هند را به نوعی متأثر از یونان دانسته است، [۲۰]به نظر روزنتال، بیرونی درباره تفکر دینی و فلسفی هند نیز همین نظریه را ابراز کرده است، با این تفاوت که وی الگوی نخستین دینی را، که همگان در آن سهیم اند، تنها از آنِخواص میداند و عوام را در آن سهیم نمیداند؛ به بیان دیگر، از نظر بیرونی بصیرتهای دینی اندیشمندان برخلاف فعالیتهای تحقیقی و علمی ایشان در معرض تغییر نیست . در عین اشاره به کاستیهای نظریه بیرونی، آگاهی وی از تعامل تمدنها و تلاش در تبیین آن را میستاید.به طورکلی، بیرونی با استفاده از روش تطبیقی میکوشد تا شناخت پدیدههای فرهنگی و دریافت مفاهیم دینی و فلسفی را آسانتر کند.هدف وی فهمیدن و توصیف علمی مسائل است.لحن بی طرفانه، تعبیرات همدلانه و اصولی که وی به کار بسته، تا حد زیادی با شیوههای جدید مطالعات تطبیقی ادیان سازگار است . [۲۱] [۲۲][۲۳][۲۴][۲۵] آغاز آشنایی بیرونی با هند [ویرایش]آشنایی بیرونی با سرزمین و فرهنگ هند از زمانی آغاز شد که وی همراه سلطان محمود و پس از فتح شمال هند به دست وی، به آنجا رفت و سیزده سال (از ۴۰۸ تا ۴۲۱) در نواحی مختلفی همچون پنجاب، سند، پیشاور، مولتان و لاهور به سر برد. تا پیش از این، آگاهی او بیشتر درباره مسائل نجومی و طبی و ریاضی هند بود. [۲۶]او در این دوره به یادگیری سنسکریت و گردآوری کتابهای علمی به این زبان پرداخت.عبارات شکوه آمیز بیرونی از کسادی بازار علم و بی اعتنایی صاحبان قدرت به وضع اهل علم و نیز ذکر محدودیتهایی که بر وی تحمیل شده است، [۲۷] حکایت از این دارد که وی آزادی عمل کافی نداشته، با وجود این اشتیاقش به کسب علم [۲۸] عامل اصلی در پرداختن به این تحقیق بوده است. [۲۹] [۳۰] [۳۱] [۳۲] منابع تحقیق [ویرایش]اهتمام بیرونی در نقل و معرفی علوم و معارف هندی بسیار است و آثار او را در این زمینه بیش از ۲۷ عنوان برشمردهاند. [۳۳] [۳۴] [۳۵] [۳۶] [۳۷] گذشته از این آثار، بیرونی در تحقیق ماللهند در موارد گوناگون از کتابهای دینی و فلسفی و نجومی هندوان، از جمله یوگه سوتره و بِهَگوَدگیتا قطعات فراوان و گاه مفصّلی نقل کرده است.وی در محیط علمی هند نیز مؤثر واقع شد و دانشمندان آن سرزمین را با علوم یونانی آشنا کرد؛ مجسطی بطلمیوس و هندسه اقلیدس را به سنسکریت ترجمه کرد و کتابی در فن اسطرلاب به این زبان نوشت. [۳۸]بیرونی با آگاهی از پیوند استوار فکر و زبان و باتوجه به اینکه قالبهای لفظی و فکری هندویی و اسلامی به دو عالم فرهنگی متفاوت تعلق دارند و غالباً تطبیق آنها با یکدیگر ناممکن است، در تحقیق ماللهند میگوید [۳۹] تنها در صورتی بجای اصطلاحات هندی لفظ عربی نهاده است که آن دو از لحاظ معنا و مفهوم کاملاً یکسان بوده اند، اما اگر میان لفظی هندی و کلمه ظاهراً مشابه آن در عربی این توافق کامل را نیافته یا لفظ هندی را مشهور و مستعمل دیده، آن را عیناً به همان صورت آورده است. [۴۰].روش دقیق بیرونی را در نقد متونِ ترجمه شده و سنّت نسخه نویسی، همانند روش ریشه شناسان امروزی دانستهاند. [۴۱] نقد آثار قبلی مسلمانان درباره هند [ویرایش]ابوریحان همه کتابهایی را که مسلمانان پیش از وی درباره هند نوشته بودند، دیده و گفتههای آنها را یکسره بی اساس و نادرست دانسته است. [۴۲] مثلاً در برخی از گزارشهای پیش از وی،برهمن (از خدایان برتر هندوان) را با آدم یا با ابراهیم علیهماالسلام یکی شمرده و او را نخستین پادشاه هندوان و از رسولان خداوند دانستهاند. [۴۳]شهرستانی بر مؤلفان پیش از خود که برهمن را همان ابراهیم علیهالسلام پنداشته و براهمه را بدو منسوب کردهاند، خرده میگیرد و میگوید که هندوان به نفی اصل نبوت از دیگر امتها متمایزند، پس چگونه ممکن است که ابراهیم را نبی بدانند.[۴۴]چنین است که بیرونی از اتکا به گزارشهای پیشین پرهیز میکند.تلاش بیرونی در استناد به کتابهای معتبر و دقت در حفظ اصالت اخبار را میتوان از ویژگیهای بارز روش علمی و تحقیقی وی در تحقیق ماللهند دانست. استفاده جامع از منابع مختلف [ویرایش]بیرونی گذشته از منابع یونانی [۴۵] از منابع زردشتی، مسیحی، یهود ی، مانوی و در موارد معدودی از آثار صوفیه نیز استفاده کرده است. [۴۶]او از صوفیان به اقوالی از ابوالفتح بُستی، ابوبکر شِبلی وبایزید بسطامی اشاره کرده و از آثار مانی، عباراتی را از کنزالاحیاء نقل کرده است. [۴۷] [۴۸] [۴۹]گذشته از این، وی در سراسر کتاب به کتابهای مهم و معتبر سنسکریت ــ که منابع بابهای مربوط به الاهیات و فلسفهاند ــ استشهاد میکند، از جمله سانکهیه سوتره اثر کپیله، یوگه سوتره منسوب به پتنجلی (نویسنده هندو و مؤسس مکتب یوگا در قرن سوم میلادی) و بهگودگیتا، همچنین پورانهها که بیرونی مطالب بابهای مهم تحقیق ماللهند را درباره ادبیات، جشنها، جغرافیا و تقویم از آنها فراهم کرده و منبع عمده وی در تألیف کتاب به شمار میآید.شاید بتوان او را اولین مسلمانی دانست که این متنها را مطالعه کرده است.علاوه بر این، بیرونی نخستین فردی است که روایتی از بهگودگیتا، کتاب بسیار مهم و ارزشمند ادبیات دینی سنسکریت، را به مسلمانان معرفی کرده است. [۵۰] [۵۱]گفتنی است که محققانی به بررسی تطبیقی گزارش بیرونی از بهگودگیتا و متن کنونی آن، که غالباً با شروح متفاوتی همراه است پرداختهاند. نقد شارما در مورد گزارشات بیرونی [ویرایش]در میان آنان محقق هندی، شارما، این گزارش بیرونی را مغلوط و بی اعتبار نشان داده است، این در حالی است که شارما تنها به ترجمه انگلیسی کتاب الهند مراجعه کرده و این احتمال را از نظر دور داشته است که متن مورد استفاده بیرونی میتواند اکنون موجود نباشد یا شرحی بر گیتا بوده باشد.جالب توجه آنکه زاخاو در مقدمه مفصّل خود در باب تطبیق گیتا هیچ سخنی نگفته است . [۵۲] ترجمه کتب معتبر هندوان توسط بیرونی [ویرایش]ابوریحان دو کتاب سانکهیه سوتره و یوگه سوتره را بر مبنای شرحهای آنها به عربی ترجمه کرده است.هر دو اثر، بویژه یوگه سوتره، نمونه اعلای تفکر مابعدالطبیعی هندو به شمار میآیند.سوتره عبارت است از متونی بسیار فشرده و مختصر که هریک شروح مختلفی دارند.در یوگه سوتره عمدتاً به راههای نجات و ریاضتهای لازم برای رهایی نفس از زندان تن پرداخته شده است . [۵۳] [۵۴] [۵۵][۵۶].بیرونی ترجمه خود را کتاب باتنجل/ پاتنجل نامیده و متن کتاب را به صورت پرسش و پاسخ درآورده است تا فهم مطالب را آسانتر کند.احتمالاً وی آرای شارح ناشناس هندویی را در ترجمه عربی به متن یوگه سوتره افزوده است. به نظر داسگوپتا، متن در دسترس بیرونی به یکتاپرستی گرایش فراوان داشته و نشان از تغییر در مبانی پتنجلی دارد. [۵۷]در مجموع کتاب باتنجل، همچون یوگه سوتره، چهار بخش دارد، اما بیرونی در مطالب هر بخش تغییراتی داده است. [۵۸]لویی ماسینیون ترجمه بیرونی را از کتاب پتنجلی در یکی از مجموعههای کتابخانه کوپرولو/ کوپریلی در استانبولیافت، سپس هاور آن را در ۱۳۰۹ ش/ ۱۹۳۰ شرح کرد و هلموت ریتر در ۱۳۳۵ ش/ ۱۹۵۶ به چاپ رساند. [۵۹] [۶۰]؛ [۶۱] در ۱۳۷۹ ش این اثر به صورت مستقل و بر اساس چاپ ریتر و با مقدمه منوچهر صدوقی سها در تهران به چاپ رسید.در این مقدمه به چاپهای دیگر این اثر اشاره شده است.اما تاکنون متنی از ترجمه بیرونی از سانکهیه یافته نشده است. [۶۲] استفاده بیرونی از معتبرترین مأخذ [ویرایش]بیرونی در مسائل مربوط به نجوم و تقویم و ریاضیات هندی از معتبرترین مآخذ آن علوم، چون آثار براهمه گوپته، آریابهته، وراهه میهیره و ویتشواره، که از بزرگترین منجمان و ریاضیدانان هند بودهاند، بهره تمام گرفته [۶۳] [۶۴] و به شروحی که بر آثار آنان نوشته شده بوده و نیز به کتاب معروف پولیشه سیدهانته نظر داشته است.او درباره جغرافیای اساطیری و تاریخ دینی هند از کتابهای مهمی چون مهابهارته، راماینه، آیین نامه مانو و برخی از مهمترین پورانههای هندی، که برای اینگونه مطالب بهترین و کاملترین منبعاند، استفاده کرده است.او در این مباحث، که بیش از نیمی از ابواب کتاب الهند را شامل میشود، از روی بصیرت و با احاطه کامل به تحقیق پرداخته است. [۶۵] [۶۶] [۶۷] نواقص و کاستیهای تحقیق [ویرایش]با وجود این، تحقیقات بیرونی درباره فرهنگ و تمدن هند خالی از کاستی نیست و با اینکه وی به قصد معرفی اجمالی نظریات فلسفی و الاهیاتی هندی، تحقیق ماللهند را نگاشته است، [۶۸] در این حوزه جامعیت مباحث مذکور مشهود نیست.آنچه در این کتاب درباره دین هندویی و جنبههای نظری آن گفته شده کلاً به فرقههای ویشنویی مربوط است و کتاب گمشده ابوریحان، فی باسْدیوَ الهند عند جیئه الادنی، نیز بی شک روایتی از تجسم یافتن (اوتار) ویشنو در پیکرِ کریشنه (نام دیگر آن: واسودوه) بوده است. [۶۹]کتابهایی که وی درباره ادیان هندویی در دست داشته و از آنها مطالبی نقل کرده است، چون مهابهارته، بهگود گیتا، راماینه، ویشنوپورانه، ویشنو دهرموتره، از ادبیات ویشنوییاند.از فرق شیوایی، جز توصیف برخی از صورتهای عامیانه آن به اختصار و با نظری انتقادآمیز و گاه با بی رغبتی، سخنی در این کتاب نیامده است. [۷۰] [۷۱]به هیچیک از کتابهای خاص این گروه (آگمه ها) نیز اشارهای نشده است. همچنین اطلاعات اندکی از مذهب جینی آمده و از فرق شاکْته چیزی گفته نشده است. [۷۲] [۷۳] دین هندوان از منظر بیرونی [ویرایش]برای بیرونی، هند برهمنی بوده است نه بودایی؛ گویا در نیمة اول قرن پنجم، تمام آثار بودایی در آسیای مرکزی، خراسان، افغانستان و شمال غرب هند ناپدید شده بوده است، [۷۴] ازینرو بیرونی به کتابهای دینی و فلسفی بودایی دسترسی نداشته و حتی از پیروان این آیین هم کسی را ندیده بوده است.به این ترتیب، گزارش وی در این باره بسیار مختصر و گاه غیردقیق است. [۷۵]؛ [۷۶] شناخت محدود بیرونی از مکاتب هند [ویرایش]از مکاتب مختلف فلسفی هند، بیرونی تنها مکتب سانکهیه و یوگه را میشناخته است.از مکتب نیایه به یکی از شروح آن به نام نیایه بهاشیه اشاره میکند و از مکتب میمانسه از کتاب میمانسه سوتره جایمینی و از فلسفه مادّیِ لوکایَته از کتاب لاوکایته منسوب به بریهَپَـتی نام میبرد و درباره هریک از این مکاتب، چند سطری میآورد، اما در سراسر کتاب از مهمترین مکتب فلسفی هند، وِدانته، سخنی گفته نمیشود و از اوپنیشدها و مفسران آنها نامی نمیآید؛ شاید به این علت که تعلیمات اوپنیشدی و فلسفه ودانته از دیرباز تنها به افراد خاصی تعلیم داده میشده و کتابهای آنان نیز از دسترس بیگانگان دور بوده است . [۷۷] [۷۸]بیرونی خود نیز به محدودیتهای کار خویش اشاره کرده است. [۷۹] [۸۰]تقسیم بندیهای بیرونی از آرای هندوان، دسته بندی یونانی است.در هرحال، کاستیهای کتاب از اهمیت علمی و تاریخی تحقیق ماللهند و ارزش کوششهای بیرونی نمیکاهد. فراموش شدن روش علمی بیرونی [ویرایش]پس از بیرونی در جهان اسلام هیچکس روش علمی او را در این کار دنبال نکرد. کسانی که در دورههای بعد در ادیان و مذاهب و تاریخ و جغرافیای ملل دیگر کتاب نوشتند، غالباً در باره معتقدات مردم هند جز اشاراتی سطحی و مغلوط و مختصر، که از نوشتههای مؤلفان و سیاحان پیشین گرفته شده است، چیزی ندارند؛ گزارش رشیدالدین فضل الله در جامع التواریخ از زندگی بودا و آیین بودایی از موارد استثناست. به نظر میرسد که بیشتر مؤلفان مسلمان حتی از نام کتابهای بیرونی در این باب بی خبر بودهاند. ابوالمعالی محمد بن عبیدالله در بیان الادیان قطعه کوتاهی از کتاب پتنجل را به نقل از بیرونی در تحقیق ماللهند به فارسی ترجمه کرده و میرابوالقاسم فندرسکی در شرح لغات و اصطلاحات جوک بشست به ترجمه باتنجل بیرونی نظر داشته است. [۸۱]رشیدالدین فضل الله و ابوالفضل علامی (متوفی ۱۰۱۱) نیز از تحقیقات بیرونی در جغرافیا و تقویم هندی بهره بردهاند. [۸۲] [۸۳]البته بعدها در دوره سلطنت بابریان، کسانی چون ابوالفضل علامی و محمد داراشکوه (متوفی ۱۰۶۹) به یاری دانشمندان هندو برخی از کتابهای دینی و فلسفی هندوان را ترجمه کردند. [۸۴]لیکن هیچیک از این آثار، از لحاظ عمق نظر و دقت علمی و جامعیت، با آثار بیرونی همسنگ نیست .[۸۵] [۸۶] [۸۷] [۸۸] چاپهای مختلف کتاب [ویرایش]تحقیق ماللهند به تصحیح ادوارد زاخاو و با مقدمهای جامع از او در ۱۳۰۴/۱۸۸۷ـ ۱۸۸۸ در لندن با عنوان کتاب الهند به چاپ رسید و در ۱۳۰۴ش/ ۱۹۲۵ تجدید چاپ شد. نظام الدین نیز آن را در ۱۳۳۷ ش/ ۱۹۵۸ در حیدرآباد دکن تصحیح و چاپ کرد. زاخاو ترجمه انگلیسی این کتاب را به همراه مقدمهای مفصّل و با عنوان هند بیرونی در ۱۳۳۲/۱۹۱۰ چاپ کرد. احتمالاً عنوان کتاب الهند پس از این ترجمه رایج شده است . [۸۹]؛ [۹۰]زاخاو این کتاب را به آلمانی نیز ترجمه کرد.اکبر داناسرشت (تهران ۱۳۲۱ش) و منوچهر صدوقی سها (تهران ۱۳۶۲ش) بخشهایی از این کتاب را به فارسی ترجمه کردهاند. غلامرضا اعوانی نیز دو بخش اول آن را ترجمه کرده و در حکمت و هنر معنوی (تهران ۱۳۷۵ ش) آورده است. تحقیق ماللهند به روسی، هندی، اردو، مالایایی و بنگالی ترجمه شده است. ترجمه انگلیسی این اثر سه بار تلخیص و چاپ شده است . [۹۱] ؛ [۹۲]؛ [۹۳] فهرست منابع [ویرایش](۱) ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸.(۲) هلموت ریتر، «ترجمة ابوریحان بیرونی از کتاب پاتانجل»، معارف اسلامی، ش ۱۱ (خرداد ۱۳۴۹).(۳) داریوش شایگان، ادیان و مکتبهای فلسفی هند، تهران ۱۳۶۲ ش.(۴) محمدبن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، چاپ احمد فهمی محمد، قاهره ۱۳۶۷ـ ۱۳۶۸/۱۹۴۸ـ۱۹۴۹، چاپ افست بیروت (بی تا).(۵) ایگناتی یولیانوویچ کراچکوفسکی، تاریخ نوشته های جغرافیایی در جهان اسلامی، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران ۱۳۷۹.(۶) فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، تهران ۱۳۵۲ش.(۷) مسعودی، مروج (پاریس).(۸) A L -B ¦âru ¦n ¦â, Alberuni's India , ed & tr by Edward C Sachau, ۱۹۶۲, repr Lahore ۱۹۷۸;.(۹) Encyclopaedia Iranica , sv " B ¦âru ¦n ¦â, Abu ¦Rayh ¤a ¦n VIII: Indology " (by Bruce B Lawrence) ;.(۱۰) Encyclopaedia of religion and ethics , ed James Hastings, Edinburgh ۱۹۸۰-۱۹۸۱, svv "Hinduism" (by W Crooke) , "Patan jali" (by R Garbe) ;.(۱۱) Encyclopedia of religion , ed Mircea Eliade, NewYork ۱۹۸۷, svv.(۱۲) "B ¦âru ¦n ¦â, A l-" (by Bruce B Lawrence) , "Patan jali" (by Georg Feuerstein) ;.(۱۳) Tuvia Gelblum, " (Review of (Studies in `Alberuni's India", BSOAS , XLVIII, pt۲ (۱۹۸۵) ;.(۱۴) MS Khan, ") Review of A l-B ¦âru ¦n ¦â 's) India ", Islamic culture , vol۶۰, no۲ (April ۱۹۸۶) ;.Bruce B Lawrence, " A l-(۱۵) Biruni's approach to the comparative study of Indian culture", in Biruni symposium , ed Ehsan Yarshater, Columbia: Columbia University, Iran center, ۱۹۷۶;.(۱۶) idem, "The use of Hindu religious texts in al-B ¦âru ¦n ¦â 's India with special reference to Patanjali's Yoga-Sutras", in The Scholar and the saint: studies in commemoration of Abu'l-Rayhan al-B i ¦ru ¦n i ¦and Jalal al-Din al-Ru ¦m i ¦, ed Peter J Chelkowski, New York ۱۹۷۵;.(۱۷) Fathullah Mujtaba ¦'i, Aspects of Hindu Muslim cultural relations , New Delhi ۱۹۷۸;.(۱۸) F E Peters, "Science, history and religion: some reflections on the India of Abu ¦'l-Rayha ¦n al-B ¦âru ¦n ¦â ", in The Scholar and the saint ;.(۱۹) Hellmut Ritter, " A l-B ¦âru ¦n ¦â 's غbersetzung des Yoga-Su ¦tra des Patan jali", Oriens , vol۹ (۱۹۵۶) ;.(۲۰) Franz Rosenthal, " A l-Biruni between Greece and India", in Biruni symposium ;.(۲۱) Arvind Sharma, " Alb i ¦ru ¦n i ¦'s India as a source of political history", Central Asiatic Journal , vol۲۶, no ۱-۲ (۱۹۸۲) ;.idem, Studies in " A l-(۲۲) Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳;.(۲۳) GH Youssefi, "Abu- Reyhan Biruni: a lover of truth", in Biruni symposium ;.(۲۴) RC Zaehner, Hindu and Muslim mysticism , London ۱۹۶۰. پانویس [ویرایش] ۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲. ↑ M. S. Khan, ") Review of A l-B ¦âru ¦n ¦â 's) India ", Islamic culture , vol. ۶۰, no. ۲ ص۱۳۱ ۳. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۳ ۴. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۱۳۱ـ۱۳۲ ۵. ↑ دایرة المعارف دین ۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱ـ۱۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۵، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۳ـ ۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۹. ↑ R.C.Zaehner, Hindu and Muslim mysticism , London ۱۹۶۰ ص۱ ۱۰. ↑ د.دین و اخلاق، ج ۶، ذیل "Hinduism"، ص ۶۸۹. ۱۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۲۰ـ۱۱۷، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۲. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۱۷ـ۴۵۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۳. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، ص ۲۵۹ـ۲۶۱،تهران ۱۳۵۲ش. ۱۴. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۴۵۲ـ۴۹۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۵. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۴۹۹ـ۵۴۸، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱ـ ۶۸، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XXXI، XXXII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XXII، LIV،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۱۹. ↑ Peters, "Science, history and religion: some reflections on the India of Abu ¦'l-Rayha ¦n al-B ¦âru ¦n ¦â ", in The Scholar and the saint ص ۲۱ـ۲۲ . ۲۰. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند،مقدمة زاخاو، ص XXIII، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۲. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۶۲ـ۲۶۳، تهران ۱۳۵۲ش. ۲۳. ↑ H.Youssefi, "Abu- Reyhan Biruni: a lover of truth", in Biruni symposium ص۱۳ـ۱۵ . ۲۴. ↑ H.Youssefi, "Abu- Reyhan Biruni: a lover of truth", in Biruni symposium ص۱۹. ۲۵. ↑ H.Youssefi, "Abu- Reyhan Biruni: a lover of truth", in Biruni symposium ص۲۲. ۲۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند،مقدمة زاخاو، ص XLVI، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۱۷ـ۱۱۸، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۸، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۲۹. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XII ـ XIII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۰. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، صXVII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XIX،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۲. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۴۵ـ۲۴۶، تهران ۱۳۵۲ش. ۳۳. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، تهران ۱۳۵۲ش. ۳۴. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۵. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۲۳۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۴۱۳، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۵۱۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۰۶، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۳۹. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۰. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۹۰؛ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ص۹۴ ۴۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XXXIII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۲. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۴، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۳. ↑ مسعودی، مروج (پاریس)، ج۱، ص۷۹. ۴۴. ↑ محمدبن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، ج۳، ص۳۴۲ـ۳۴۳، چاپ احمد فهمی محمد، قاهره ۱۳۶۷ـ ۱۳۶۸/۱۹۴۸ـ۱۹۴۹، چاپ افست بیروت. ۴۵. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LV،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LV،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۷. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۲۵، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۲۹، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۴۹. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۶۶ـ۶۷، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۵۰. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LII-L،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۵۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LII-LI،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۵۲. ↑ (Tuvia Gelblum, " (Review of (Studies in `Alberuni's India", BSOAS , XLVIII, pt.۲ ص۳۷۴). ۵۳. ↑ (Hellmut Ritter, " A l-B ¦âru ¦n ¦â 's ص۲۹ ۵۴. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵ ۵۵. ↑ دایرة المعارف دین، ذیل jali " " Patan ۵۶. ↑ د.دین و اخلاق، ذیل jali " " Patan ۵۷. ↑ داریوش شایگان، ادیان و مکتبهای فلسفی هند، ج۲، ص۶۴۹، تهران ۱۳۶۲ ش. ۵۸. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵. ۵۹. ↑ هلموت ریتر، «ترجمة ابوریحان بیرونی از کتاب پاتانجل»، معارف اسلامی، ش ۱۱، ص ۲۸،(خرداد ۱۳۴۹). ۶۰. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵ ۶۱. ↑ Hellmut Ritter, " A l-B ¦âru ¦n ¦â 's ص۱۶۵ـ۲۰۰). ۶۲. ↑ هلموت ریتر، «ترجمة ابوریحان بیرونی از کتاب پاتانجل»، معارف اسلامی، ش۱۱ ،ص۲۸، (خرداد ۱۳۴۹). ۶۳. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص XL-XXXIX a، XLIX،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۶۴. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، ص ۲۸۶،تهران ۱۳۵۲ش. ۶۵. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند،مقدمة زاخاو، ص LII-LI، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۶۶. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۶ـ۲۸۷ تهران ۱۳۵۲ش. ۶۷. ↑ ایگناتی یولیانوویچ کراچکوفسکی، تاریخ نوشته های جغرافیایی در جهان اسلامی، ترجمة ابوالقاسم پاینده،ص ۲۰۶، تهران ۱۳۷۹. ۶۸. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند،مقدمة زاخاو، ص L، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۶۹. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۷، تهران ۱۳۵۲ش. ۷۰. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۷، تهران ۱۳۵۲ش. ۷۱. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LXIII-LXII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷۲. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LIII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷۳. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۷ـ۲۸۸، تهران ۱۳۵۲ش. ۷۴. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LX،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷۵. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۱۱۱ـ۱۱۳ ۷۶. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LX ـ LXI،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۷۷. ↑ (R.C.Zaehner, Hindu and Muslim mysticism , London ۱۹۶۰ ص۱۰۱. ۷۸. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او، ص ۲۸۸ـ۲۸۹،تهران ۱۳۵۲ش. ۷۹. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۰۲، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۸۰. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، ج۱، ص۱۲۳، حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۸۱. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۱ـ۲۸۲، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۲. ↑ ابوریحان بیرونی، کتاب البیرونی فی تحقیق ماللهند، مقدمة زاخاو، ص LVII،حیدرآباد دکن ۱۳۷۷/۱۹۵۸، چاپ افست ۱۹۷۸. ۸۳. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۲، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۴. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۶۰ـ۹۱، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۵. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۳، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۶. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵. ۸۷. ↑ Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ص۱۱۷ـ۱۲۲. ۸۸. ↑ فتح اللّه مجتبائی، «بیرونی و هند»، در بررسیهایی درباره ابوریحان بیرونی بمناسبت هزارة ولادت او،ص ۲۸۳ـ۲۸۶، تهران ۱۳۵۲ش. ۸۹. ↑ ایرانیکا، ج ۴، ص ۲۸۵ ۹۰. ↑ E.Peters, "Science, history and religion: some reflections on the India of Abu ¦'l-Rayha ¦n al-B ¦âru ¦n ¦â ", in The Scholar and the saint ص ۲۵). ۹۱. ↑ ص۸۵Beruni's India" , Weisbaden ۱۹۸۳ ۹۲. ↑ S.Khan, ") Review of A l-B ¦âru ¦n ¦â 's) India ", Islamic culture , vol.۶۰, no.۲ ص۱۳۱ ۹۳. ↑ دایرة المعارف دین، ذیل «بیرونی». منبع [ویرایش]دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «تحقیق ماللهند»، شماره۳۳۴۱. ردههای این صفحه : فلسفه | کتب فلسفی ورود به سامانه / ایجاد حساب کاربری العربیة آخرین مطالب اضافه شده بحث مقاله نمایش تاریخچه ویرایش خواندن صفحه نخست درج مطلب آخرین مطالب اضافه شده مدرسه فقاهت کتابخانه ویکی پرسش جعبهابزار صفحه تصادفی فهرست الفبایی راهنمای ویکیفقه راهنمای تصویری سیاست و ضوابط: تلاش ویکیفقه بر مقابله آراء فقهی و اصولی فقهای بزرگوار استوار است. یکی از سیاستهای اصلی آن رعایت احترام به صاحبان نظریه است. اتقان و مستند بودن مطالب یکی دیگر از سیاستهاست که در نگارش مطالب باید رعایت شود. تدوین مطالب توسط طلاب قم، مشهد، نجف و سایر حوزههای علمیه با رعایت اتقان و استناد، انجام میشود. صفحه اصلی| کلید واژه ها| طبقه بندی ها| درباره ما| تماس با ما | فروشگاه طهور| نسخه موبایل| دوشنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۶ ورود به سایت ثبت نام کتاب تحقیق ماللهند Englishفارسی4236 نمایش |
کتابی به گونه دائرة المعارف در هند شناسی در قرن پنجم هجری قمری و به زبان عربی است. نام کامل آن «البیرونی فی تحقیق ماللهند من مقوله مقبوله فی العقل او مزدوله» می باشد و به کتاب «الهند» مشهور است. نویسنده آن "ابوریحان بیرونی" دانشمند بزرگ ایرانی است. کتاب، با موضوعاتی درباره عقاید دینی، آراء فلسفی، ادبیات، تقویم، نجوم، جغرافیا و آداب و رسوم هند، و عمدتا نه منحصرا، راجع به مردم هندوستان است. از لحاظ تاریخی، اولین کتابی است که شرح علمی، عینی و کامل یک فرهنگ را نشان داده و از جنبه تاریخ ادیان نیز اهمیت دارد. البته در لابلای گزارشهای نویسنده، اطلاعاتی از تاریخ سیاسی هند نیز می توان پیدا کرد.معرفی اجمالی نویسنده:ابوریحان محمدبن احمد بیرونی خوارزمی دانشمند مشهور و پرآوازه ایرانی، در سال 362 هـ ق در بیرون شهر کاث که در اصطلاح امروز یعنی در حومه و خارج شهر کاث پایتخت شهر خوارزم که در آن زمان پایتخت خوارزمشاهیان آل عراق بود، بدنیا آمد. از دوره اولیه زندگی او و خانواده اش و نیاکانش اطلاعی در دست نیست، ولی قدر مسلم اینکه 25 سال اولیه زندگیش را در خوارزم گذراند و در این مدت، علوم مختلف از قبیل فقه، کلام، صرف و نحو، جغرافیا، معدن شناسی، ریاضیات، ستاره شناسی و پزشکی و غیره را آموخت. تحقیق های پیشرفته ای انجام و آثار بسیاری در زمینه های گوناگون نوشت که به نقل تاریخ، به 180 کتاب رسید. ابوریحان به زبانهای باستانی و زبانهای بومی آسیای مرکزی آشنا بود و زبان عربی را که زبان علمی جهان اسلام بود، برای نگارش به زبان فارسی ترجیح داد. او از زادگاهش به بخارا رفت و آنجا از حمایت پادشاه سامانی "منصور دوم پسر نوح دوم" برخوردار شد. ظاهرا 7 سال هم به عنوان ندیم و مشاور مورد اعتماد و حتی برای اجرای مأموریتهای سیاسی حساس، در خدمت خوارزمشاه ابوالعباس مأمون بن مأمون بود که از طرف دیگر، سلطان محمود غزنوی برای مأمون اتمام حجتی فرستاد تا همه دانشمندان برجسته را به غزنه بفرستد. از این رو "بیرونی" به غزنه رفت و در خدمت سلطان محمود غزنوی در آمد. وی بقیه عمرش را که باید بیشتر از سه دهه باشد، در نزد محمود، مسعود و مودود غزنوی و جانشینان آنها بود و در تاریخ نامعلومی بعد از هشتاد سالگی و بعد از سال 442 هـ ق، در غزنه از دنیا رفت. بیرونی با ابن سینا معاصر و با او مکاتبه و مباحثه هایی داشته است.ساختار کتاب: این کتاب، مهمترین اثر ابوریحان بیرونی در هند شناسی است؛ شامل یک مقدمه و 80 باب است. مقدمه شامل موضوعاتی از جمله: 1- شرحی در اهمیت درستی اخبار 2- علل پیدایش روایات غلط 3- نقد آراء مسلمانان درباره ادیان دیگر 4- تحقیقات و آراء (ابوالعباس ایرانشهری، فیلسوف قرن 3 و 4 هـ ق) درباره ادیان هندی، 5- انگیزه تألیف کتاب.باب اول: مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم و معارف هند، نویسنده علت های عقب ماندن مسلمانان از حکمت و دانشهای «هندوان» و مبانی افکار و عقاید و آداب آنها سخن گفته است.بابهای دوم تا سیزدهم: شامل موضوعات دین و فلسفه هندی و مسائل مربوط به آن. بحث از ذات خدا، وحدت موجودات، تناسخ و چگونگی و غایت آن، احوال بعد از مرگ، طبقات چهارگانه جامعه هندویی و حدود و وظایف و خصوصیات هر طبقه و ....بابهای 14 تا 62: راجع به علوم هندی، اعم از مسائل جهان شناختی و جغرافیائی و موضوعات مربوط به تاریخ و تقویم و مقیاس ها.بابهای 63 تا 72: راجع به آداب و رسوم چهار طبقه هندویی و موضوعاتی از قبیل زیارت، ازدواج، صدقه دادن، خوراکی ها، اعیاد و ایام مقدس آنها، و پاره ای از اصول شرعی و فقهی و اجتماعی مردم هند.بابهای 78 تا 80: مباحثی درباره نجوم هندی.بیشتر این ابواب دارای مقدمه کوتاهی درباره کلیات مطالب است. هر باب 3 بخش را شامل می شود. بخش اول، طرح مسئله، بخش دوم، آراء هندیان درباره آن مسئله و اقوال مختلف، بخش سوم، مقایسه موضوعات ناآشنا با آراء یونانیان و موضوعات مشابه.....چند نکته:نویسنده، این اثرش را در طول یک دوره 5 ماهه در «غزنه» نوشت. نویسنده در بررسی و معرفی علوم و معارف هندی، تلاش زیادی کرده که آثار او در این زمینه بیشتر از 27 اثر است. وی در موارد مختلف، از کتابهای دینی و فلسفی و نجومی هندوان مثل «یوگه سوتره» و «بهگود گیتا» موضوعات و مطالبی گاه مفصل، آورده است.نشر و چاپ:کتاب «تحقیق ماللهند» به زبانهای آلمانی، روسی، هندی، اردو، مالایایی و بنگالی ترجمه شده است. سال 1304 شمسی برابر با 1925 میلادی، با تصحیح و مقدمه «زاخاو» به انگلیسی ترجمه و با عنوان «کتاب الهند» منتشر شد. سال 1337 شمسی برابر با 1958 میلادی با تصحیح درحیدرآباد چاپ شده است. دو بخش اول و بخش های دیگری از آن به زبان فارسی ترجمه شده است. منـابـع ابوریحان بیرونی- البیرونی فی تحقیق ماللهند داریوش شایگان- ادیان و مکتب های فلسفی هند مجتبی مینوی- بررسی هایی درباره ابوریحان به مناسبت هزاره تولد او مسعودی- مروج الذهب ای. ان. بلاچ- کتابهای بزرگ تمدن اسلامی کلیــد واژه هــا کتاب تحقیق ماللهندابوریحان بیرونیکتاب شناسیهندوستانکتب تاریخیجغرافیازبان عربی 0 نظراشتراک گذاریارسالچاپپرسش در مورد این مطلبافزودن به علاقه مندی ها مطالب مرتبط کتاب التنبیه والاشراف کتاب انساب الاشراف کتاب تاریخ مختصر الدول کتاب تاریخ یعقوبی کتاب تاریخ طبری کتاب نفس المهموم کتاب مروج الذهب و معادن الجوهر جستجو آخریــن صفحــات دیـده شـده کتاب تحقیق ماللهند کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مؤسسۀ فرهنگی هنری جام طهور است. http://www.ensani.ir/fa/content/3767/default.aspx منو بستن منو برگ نخست دانشنامه روز تحقیق ماللهند نگارهٔ روی جلد ترجمهٔ انگلیسی این کتاب مربوط به ۱۹۱۰ میلادی
تحقیق ماللهند (نام کامل کتاب به عربی: تحقیق ما للهند من مقولة مقبولة فی العقل أو مرذولة) کتابی است نوشتهٔ ابوریحان بیرونی، دربارهٔ گذشته و فرهنگهند. اهمیت کتاب ماللهند در معتبر و مستند بودن اطلاعات آن است، و امروز که هزار سال از نگارش آن میگذرد هنوز به عنوان مرجعی معتبر شناخته میشود. بیرونی این کتاب را پس از سفری که همراه لشکر سلطان محمود به هند کرد نوشت. ادوارد زاخائو آن را نخست به آلمانی و سپس با عنوانAlbiruni's India به انگلیسی ترجمه کرد. این کتاب را منوچهر صدوقی به فارسی ترجمه کردهاست. روند نگارش
بیرونی مدت زیادی از عمر خویش را، البته به صورت متناوب در هند به سر برد. او در این مدت طولانی به مطالعه و بررسی در تاریخ، عقاید، رسوم و فلسفه مردم هند پرداخت.
گفته میشود که علمای هند در آغاز آشنایی با ابوریحان، به دیده شک در او مینگریستند و از مجالست و مصاحبت با او طفره میرفتند و حتی او را از نظر علمی در حد مباحثه نمیدانستند، اما چندی نگذشت که بیرونی توانست اعتماد دانشمندان هندی را جلب کرده و با دعوت از آنان و ترتیب دادن جلسات متعدد توانست شمهای از تمدن اسلامی ایران را به ایشان نشان داده و در مقابل مطالعات عمیقی در رسوم و پیشینه آنان داشته باشد. آشنایی با تاریخ زبانشناسی، کورش صفوی، تهران: پژواک کیوان کتابخانه دیجیتال و فن آوری اطلاعات دانشگاه امام صادق(ع) درگاههای جستجو پرسش و پاسخ ورود ثبت نام راهنما رکورد قبلی رکورد بعدی نام مرکز : کتابخانه و فن آوری اطلاعات دانشگاه امام صادق(ع) نوع مدرک : کتاب فارسی شماره رکورد : 34604 شماره مدرک : ۷۹۱۵ زبان مدرک : عربي عنوان قراردادي : ماللهند فی مقوله مقبوله فی العقل او مرذوله سرشناسه : ابوریحان بیرونی، محمد بن احمد، ۴۴۰ - ۳۶۲ق عنوان و نام پديدآور : تحقیق ماللهند من مقوله مقبوله فی العقل و مرذوله/ / تلیف ابوریحان محمد بن احمد البیرونی وضعيت نشر : بیروت: : عالم الکتب، ، ۱۴۰۳ق. =۱۹۸۳ م. =۱۳۶۲ . صفحه شمار : ۵۳۶ص.: : جدول، نمودار موضوع : هند - تمدن - متون قدیمی تا قرن۱۴ رده بندی کنگره : DS۴۲۵ /الف۲،م۲ ۱۳۶۲ عنوان دیگر : ماللهند من مقولة مقبولة فی العقل او مرذولة آدرس ثابت پیشنهاد خرید پیوستها Search result is zero موجودی کتابخانه و فن آوری اطلاعات دانشگاه امام صادق(ع) نمایش کامل جزئیات | عدم نمایش جزئیات جزئیاتمحل نگهداریشماره ثبتشناسه بازیابیجلدوضعيتتاريخ برگشت ◄ مخزن اصلی کتابخانه دانشگاه امام صادق(ع) ۲۱۱۹۶ موجود نظرسنجی نظرسنجی منابع لاتین 1 - کيفيت نمايش فايلهاي ديجيتال به چه صورت است؟ عاليخوبمتوسطضعيف 2 - کیفیت فایل ها برای دانلود چگونه است؟ عالیخوبمتوسطضعیف ذخیرهپاک کن پیشنهاد خرید گالری ارسال نظر به مدیر خط مشی دسترسی درباره ما پرسش از کتابدار راهنما اطلاعات آماری کتابخانه فارسی | English | العربی
]+$" data-val-required="کلمه مورد جستجو الزامی است." /> سه شنبه، ۲۳ آبان ۱۳۹۶ صفحهی نخست دربارهی ما ارتباط با ما بایگانی فروشگاهها RSS اخبار شهر کتاب اخبار حوزه فرهنگ درسگفتارها نشستها دورههای آموزشی تازههای کتاب چند رسانه ای یادداشت و مقاله فروشگاه ها کد مطلب: ۸۴۹۵ تاریخ انتشار: یکشنبه ۱۴ شهریور ۱۳۹۵ ابوریحان و مطالعات بیرونی او زهرا سلیمانیاقدم
فرهیختگان: به مناسبت بزرگداشت ابوریحان بیرونی سراغ دو اثر ترجمه شده وی که تنها بخش کوچکی از دانش این مرد بزرگ را آشکار میکند، رفتهایم. این دو اثر به تصحیح و ترجمه منوچهر صدوقیسها، به ما معرفی شده است. از این رو در گفتوگو با او به اهمیت و ویژگیهای برجسته این دو اثر پرداختهایم. هندشناسی تنها یکی از ساحتهای دانش ابوریحان بیرونی است. در هندشناسی ابوریحان دو اثر معروف دارد با نامهای «تحقیق ماللهند» و «پاتانجلی». این دو اثر توسط منوچهر صدوقیسها به فارسی تصحیح و ترجمه شدهاند.کتاب «تحقیق ماللهند» چنانچه از اسمش برمیآید تحقیقی است درباره هر آنچه متعلق به هند است. این کتاب یک دایرهالمعارف قدیمی درباره هند است که البته میتوان گفت قدیمیترین آنها است که هم در حوزه اسلامی و هم در دنیای قدیم سیر میکند. منوچهر صدوقیسها در باب اهمیت اثر توضیح میدهد که «در دنیای جدید، هندشناسی بسیار مفصلتر کار میشود. قبل از تحقیقات مفصلی که در این چند سال اخیر درباره هند انجام شده است، میتوان گفت بهترین اثر موجود همین کتاب «ماللهند» بوده است.» پیش از صدوقیسها منتخبی از این اثر توسط علیاکبر داناسرشت، که قاضی دادگستری بود، سال ۱۳۳۴ ترجمه شده بود. داناسرشت ترجمه کتاب «شفای» ابنسینا را هم در سوابق ترجمههای خود دارد. اما ترجمه صدوقیسها از دو جلد، شامل جلد اول آن میشود. بنابر شرح صدوقیسها، پژوهشگاه علوم انسانی که در گذشته «موسسه مطالعه فرهنگها» نام داشت، ترجمه این اثر را به او پیشنهاد میدهد. بهاءالدین خرمشاهی، کامران فانی و مرحوم حسین ضیایی با پیشنهاد این اثر به صدوقیسها درواقع تلاش داشتند اثری مهم درباره فرهنگ و اندیشه و عرفان هندی توسط مترجمی قابل به فارسی برگردانده شود تا در این حوزه یک اثر سترگ ارزشمند برای محققان فراهم آید. چنانچه صدوقیسها تعریف میکند ترجمه یک جلد این اثر یک سال کامل به طول انجامیده است. اهمیت اثر در حوزه مطالعات ادیان، فرهنگ و هندشناسی همچنان پابرجاست؛ اما سختی ترجمه آن به گونهای است که بعد از صدوقیسها هنوز کسی سراغ ترجمه جلد دوم آن نرفته است. «پاتانجلی» و سلوکی یوگاییماجرای کتاب «پاتانجلی» بازمیگردد به سفر ابوریحان به هند. ابوریحان از جمله اندیشمندان بسیار سفر کرده بود. منوچهر صدوقیسها با استناد به نوشتههای خود ابوریحان بیرونی در کتاب «تحقیق ماللهند» شرح میدهد که «ابوریحان در سفرش به هند با فضلای هند آشنا شده و به واسطه این آشنایی با کتاب «پاتانجلی» آشنا میشود. این کتاب منظومهای بود که هم شامل مسائل ادبی و هم سلوکی میشد. درواقع بخش دوم این اثر منظوم درباره «یوگا» بود. ابوریحان که زبان سانسکریت میدانسته است به دقت به مطالعه و تحقیق درباره این اثر میپردازد. او در کنار فضلای هند چنانچه خود در «تحقیق ماللهند» شرح میدهد مانند شاگردی که نزد استاد دانش میآموزد، این اثر را فراگرفته است. او این کتاب منظوم را به نثر تبدیل میکند و با کنار گذاشتن مسائل ادبی، فقط به مسائل مربوط به «یوگا» پرداخته است.» صدوقیسها وجهتسمیه این اثر را مربوط به یک فرد واقعی میداند. «پاتانجلی» شخصی بوده که این اثر را نگاشته و از آن به بعد، نام این اثر با نام نویسنده آن معروف شده است.» این اثر را صدوقیسها سال ۱۳۷۸ترجمه کرده که توسط پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شده است. بعد از ترجمه شرحی هم برای آن نوشته شده است. صدوقیسها هنگام ترجمه «تحقیق ماللهند» با کتاب «پاتانجلی» آشنا میشود. ابوریحان نه عارف نه فیلسوفصدوقیسها معتقد است با این دو کتاب ما هرگز به شناخت دانشمندی چون ابوریحان نائل نمیآییم. این دو اثر گرچه در مبحث هندشناسی بسیار مهم است؛ اما ابوریحان را باید از آثار علمی او شناخت. با در نظر گرفتن علم به معنای علوم دقیقه، ابوریحان عالم درجه اول تمدن اسلامی است. او را حتی میتوان از دانشمندان تراز اول دنیا دانست که حکیمی جامع است. از ابوریحان در کتابهای معتبر تاریخی دنیا به عنوان علمای درجه اول تاریخ نام برده شده است. ابوریحان را باید یک عالم دانست و این به آن معنا است که او به معنای کلاسیک آن، نه عارف است و نه حتی فیلسوف به معنای امروزی. او ریاضیدان، جغرافیدان، منجم و هندشناس بوده است. از این رو نمیتوان اندیشه عرفانی خاصی را به او متصف کرد.
ارسال نظر اشتراک گذاری چاپ آخرین مطالب بحث سوءاستفاده جنسی به صنعت نشر بریتانیا هم رسید مایکل کانلی با جدیدترین کتابش باز هم پرفروش شد نازنین دیهیمی درگذشت محمدخانی: موحد ذوالفنون است خواندن پیامک هم جزو سرانه مطالعه محسوب میشود؟! اعطای جایزه ادبی استاد محمد قهرمان فیلسوف به چه کار میآید؟ بیست سالگی «سهشنبهها با موری» انتقاد حدادعادل از نسبت دادن واژگان جعلی به فرهنگستان زبان فارسی «ناتور دشت» دنبالهای دارد؟ کدام خبرگزاریها منبع اصلی روزنامههای ایران هستند؟ محسن جوادی معاون فرهنگی وزارت ارشاد شد حاشیهای دیگر بر مرگ «پابلو نرودا» ابراز امیدواری برای ترجمه دیوان بیدل به زبان چکی نشست سراسری استادان زبان و ادبیات فارسی فدراسیون روسیه بزرگداشت حافظ در سارایوو ایران را در نمایشگاههای خارجی جدی نمیگیرند خروس از ابتدا راهنماست رونمایی از برگردان ایتالیایی رمان ایرانی «بامداد خمار» در رم معرفی آثار راهیافته به مرحله دوم جایزه احمد محمود اولین همایش ملی زن، خانواده و سلامت «روز حلزون» در ایتالیا نشان درجه یک علمی حافظشناسی به سعید حمیدیان اعطا شد ۱۵ رمانی که شما را افسرده میکنند برنده جایزه کتاب آلمان معرفی شد سعیدحمیدیان حافظ پژوه سال شد محسن جعفریمذهب، مورخ و ایرانشناس درگذشت آثار مولانا و شمس در اختیار فرزندانمان قرار گیرد نام پنج کتاب ایرانی در فهرست ۲۰۱۷ کلاغ سفید مونیخ احساس میکنم فریبکارم واکنش نویسندگان به معرفی برنده نوبل نوبل ادبیات را از شاملو دریغ کردند دکتر ایرانی، در سوگ مادر «کتاب پارک» افتتاح شد ناشر کتابهای ذبیحالله منصوری درگذشت مرکز فرهنگی شهر کتاب
نشانی: تهران، خیابان شهید بهشتی، خیابان شهید احمدقصیر (بخارست)، نبش کوچهی سوم، پلاک ۸
تلفن: ۸۸۷۲۳۳۱۶ - ۸۸۷۱۷۴۵۸دورنگار: ۸۸۷۱۹۲۳۲
دربارهی ما نحوهی دریافت نمایندگی شرکت های شهر کتاب شرکت شهرکتاب نشر موسیقی هرمس نشر کتاب هرمس عضویت در خبرنامه الکترونیکی شهرکتاب ثبت نام Designed & Developed by DORHOST سه شنبه,۲۳ آبان, ۱۳۹۶ تازه ها: تاریخچه رادیو در ایران موزه مردم شناسی قجر قزوین ارمنستان در دوران سلجوقی باگراتونیان در تاریخ ارمنستان حمله اعراب به ارمنستان خانه دستهها درباره ما کانالهای تاریخی تلگرام ساسانیان مورّخان و نویسندگان تاریخ ساسانیان در نخستین سده های اسلامی-بخش چهارم آبان ۱۸, ۱۳۹۱ انی کاظمیبدون دیدگاه
-بخش چهارم
ژ ) جاحظ (Gahiz) :
جاحظ مورخی است که پژوهشگران او را با اثر آموزنده و تحقیقی اش به نام کتاب «التاج» می شناسند کمتر پژوهشگری در تاریخ ساسانیان با این اثر ارزشمند آشنایی ندارد. نه تنها این کتاب، بلکه دیگر آثار جاحظ نیز در نزد محققان مغرب زمین دارای ارزش والایی است و به همین دیگر آثار جاحظ از جمله به زبانهای آلمانی، انگلیسی، فرانسه، روسی و… ترجمه شده است.
نام او ابوعثمان عمروبن بحرالکنانی البصری، معروف به جاحظ است. او در سال ۱۶۰ هجری- قمری در سرزمین عراق و در شهر بصره چشم به جهان گشود و دوران طفولیت، نوجوانی و جوانی خود را در آن سامان گذراند. وی نخست به مطالعۀ ترجمه های آثار تاریخی و نوشته های مورخان از جمله سُریانی پرداخت. از جمله کتابهایی که از زبان سریانی و پارسی به عربی ترجمه شده بود را دقیقاً مورد مطالعه و بررسی کنجکاوانۀ خود قرار داد. جاحظ مدّت زمانی را در شهر بغداد سپری کرد. در بغداد از دیرباز کتابخانه ها و مراکز علمی بیشماری وجود داشت. او پس از مطالعاتی چند در کتابخانه ها و مراکز علمی بغداد به بصره بازگشت و دنبالۀ مطالعات و تحقیقات علمی خود را به ویژه در قلمرو علم تاریخ گرفت.وی به عللی که هنوز معلوم نشده است به بیماری فلج دچار شد و در سنّ ۹۵ سالگی به سال ۲۵۵ هجری- قمری در زادگاه خود بصره چشم از جهان فروبست. از جاحظ تحقیقات و تألیفات زیادی در تاریخ به ثبت رسیده است که برجسته ترین آنها «البیان و التبیین» است. در این اثر کم نظیر گونه های مختلف بیان و برگزیده (غرر) احادیث و خطبه های گردآوری شده و در بخشهایی از این کتاب آگاهی هایی دربارۀ نوشته های عصر ساسانی را می توان به دست آورد. جاحظ مورد توجه و احترام مورخان و محققان برجسته ای چون مسعودی بوده است، چنان که علی بن حسین مسعودی در مروج الذهب، جاحظ را فصیح ترین نویسنده پیش از عصر خود دانسته است.
آن گونه که در منابع آمده است، ابن خلدون نیز از جاحظ به نیکی یاد کرده است. ابن خلدون از قول بزرگان و صاحب نظران زمان خود، آثار جاحظ را ارزشمند دانسته و آنها را ستوده است. به طور کلی اطلاعات جاحظ دربارۀ تاریخ عصر ساسانیان از اهمیت زیادی برخوردار است.
جاحظ شیوۀ تاریخ نگاری پیچیده ای ندارد و آثار او برای پژوهشگران از روانی و سادگی ویژه ای برخوردار است. در زمینۀ تاریخ ساسانیان، وی بیشتر به روایات و اطلاعاتی متکی بوده است که دربارۀ زندگی پادشاهان ساسانی، اوضاع اجتماعی جامعه طبقاتی ساسانی، معیشت و مشاغل مردم و تا حدودی به عملکرد دولت ساسانی در عرصه سیاست و مناسبات خارجی پرداخته است. دوران زمام داری خسرو یکم (انوشیروان، ۵۳۱ تا ۵۷۹ میلادی) برای جاحظ اهمیت زیادی داشته است و دور از انتظار نیست که پژوهشهای جاحظ دربارۀ تاریخ ساسانیان دربرگیرندۀ اطلاعات نسبتاً درستی است که هم اکنون نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
همان گونه که در بالا آمد، مورخان و محققانی چون مسعودی و ابن خلدون جاحظ را تأیید و آثار او را تحسین کرده اند و به این ترتیب برخی خرده گیریها دربارۀ جاحظ و آثار او را که گاه بی گاه توسط برخی مورخان آمده است، دور از واقعیت است. اصلاح چنین برداشت و نظری غیر منصفانه دربارۀ جاحظ مستلزم مطالعۀ آثار او و بررسی دیدگاههای مورخانی چون مسعودی و ابن خلدون و دیگر صاحب نظران دربارۀ این محقق و مورخ قرن دوم و سوم هجری- قمری است. ذوق و علاقه جاحظ در ترسیم و به تصویر کشیدن رویدادهای تاریخی، پژوهشگران را به یاد پلوتارک (Plutarchos) نویسنده کتاب حیات مردان نامی می اندازد که چهره های برجسته تاریخ را با عملکرد آنان را مورد توجه و زمینه کار نگارش اثر بی مانند خود قرار داده است.
تاریخ نگاران و پژوهشگران مسلمان در عرصه علم تاریخ، فلسفه، جامعه شناسی و دانشهایی از این دست در سده های پنجم تا نهم هجری- قمری نیز خوب درخشیده اند. از این دست مورخان می توان از محمدبن احمد البیرونی خوارزمی و ابومنصور عبدالملک بن محمدبن اسمعیل الثعالبی نیشابوری، المطهربن طاهر المقدیسی، اسماعیل بن علی بن محمودبن عمربن شاهنشاهی بین ایوب الشافعی کردستانی، ولی الدین عبدالرحمن بن محمدبن خلدون التونسی و شرف الدین ابوعبدالله بن عبدالله بن محمدبن ابراهیم بن یوسف اللواتی ثم الطبخی نام برد که آثار این مفاخر نیز زینت بخش کتابخانه ها، پژوهشکده ها و بایگانیهای تاریخی در کشورهای مسلمان و غیر مسلمان است. در مراکز علمی و دانشگاهی بدون تیکه بر آثار و دستاوردهای این محققان و مورخان نمی توان اثری علمی که مبتنی بر تحقیقات اساسی و عمیق باشد ارائه کرد.
مورخان فوق الذکر و آنان که در سده های نخستین اسلامی یعنی از قرن نخستین تا پایان قرن چهارم هجری- قمری می زیسته و تحقیق می کرده اند، عملکردی کم نظیر دارند که پیش از آنان همانند و همتاهایی را در قلمرو پژوهشهای تاریخی نمی توان یافت. برخی از آنان مانند ابن مسکویه در سده های نخستین و جاحظ در مقطع زمانی فوق شیوه های بدیعی در امر تحقیق داشته و ارائه کرده اند و از مورخان دیگر تقلید نکرده، بلکه سبکهای آنان را اصلاح کرده اند. روشهای تاریخ نگاری و تحقیقات تاریخی آنان نه تنها امروز رنگ باخته نشده، بلکه معمول، متداول و مورد احترام نیز می باشد. شیوه تاریخ نگاری جاحظ، شیوه ی بدیع و نوین و در قرون پنجم تا نهم هجری- قمری کم نظیر بوده است. برخی بهره مندی جاحظ از کتابخانه ها و مراکز علمی عربی از جمله بغداد، بصره، قاهره، دمشق و غیره را عواملی دانسته اند که جاحظ را مورّخی برجسته کرده است، ولی در کنار این ابزار و امکانات، نبوغ و علاقه جاحظ کارسازترین عامل در موفقیتهای او بوده است.
س ) ابوریحان بیرونی :
ابوریحان بیرونی که به خاطر شهرتش اهل فضل و کمال او را ابوریحان و نیز بیرونی می خوانند. از نظر علمی و پژوهشی در شمار برجسته ترین دانشمندان، نویسندگان و مورخان جهان اسلام قرار دارد. نام او محمدبن احمدالبیرونی است و بر بسیاری از دانشهای روزگار خود اشرافی کم نظیر داشته است. بیرونی در خوارزم چشم به جهان گشود و هفتاد و هفت ساله بود که چشم از جهان فروبست. مورخان و بیوگرافی نویسان دربارۀ تاریخ تولد یا به سخن دیگر سال تولد و سال درگذشت وی اتفاق نظر ندارند. در این زمینه حاجی خلیفه شش زمان مختلف را از سال ۴۲۳ تا ۴۵۰ هجری- قمری دربارۀ سال وفات وی ذکر کرده است که آن نیز مورد تأیید همگان نیست. برجسته ترین اثر وی که مطالب ارزشمندی دربارۀ تاریخ سرزمینها از جمله ایران زمین دارد «آثار الباقیه عن قرون الخالیه» است که افزون بر مطالب و اطلاعات تاریخی، آگاهیهایی دربارۀ علم هیئت، نجوم و گاهشماریهای (تفاویم) اقوام، ملل و فرهنگ و تمدنهای عهود باستان دارد.
آثار الباقیه ابوریحان بیرونی دربرگیرندۀ فهرستهایی از سلسله های پادشاهان از جمله مشرق زمین و فراعنه مصر دارد. در این فهارس جداولی از شاهان کلده[۱] (بابل)، آشور[۲]، ایران،یونان (مقدونیه)[۳]، روم[۴] و غیره وجود دارد. بخشهایی از این فهرستها برگرفته از اسناد و مدارک و مآخذ غربی است، ولی پاره ای از نامها تصحیف شده است. محتوای آثارالباقیه برخلاف انتظار پژوهشگران و مورخان خالی از اشکال هم نیست. ابوریحان برخی از پادشاهان و زمام داران متعلق به سرزمینی را به کشور و سرزمین دیگر نسبت داده و به موازات این لغزش نظام زمان بندی شده (کرونولوژی)[۵] و سلسله مراتب و طبعاً نام پادشاهان و فرمانروایان را به ترتیب واقعی آنان رعایت نکرده و به رشتۀ تحریر در نیاورده است.
برخی از صاحبنظران این ناهماهنگی و لغزش را دلیلی بر ضعف و بی دقّتی ابوریحان نمی دانند، بلکه آن را ناشی و مآخوذ از منابع و مدارکی می دانند که ابوریحان بیرونی در تألیف آثار الباقیه مورد استفاده قرار داده است. علیرغم چنین لغزشها و کاستیهایی، پژوهشگران این اثر را بسیار سودمند در عرصه پژوهشهای تاریخی برای مورخان جهان می دانند.[۶] از دیگر آثار ارزشمند او کتاب معروف «تحقیق ماللهند» که برخی این نام و عنوان را «کتاب ماللهند» می نویسند. محتوای این اثر حکایت از مناسبات، علمی، فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی ایران عصر ساسانی با سرزمین هندوستان دارد و ابوریحان کوشیده است تا در این اثر آنچه را که ایرانیان عصر ساسانی از فرهنگ و جامعه هند اقتباس کرده اند، تسلیم کند. برخی از مورخان نگارش این اثر را از ابتکارات ارزنده و بسیار سنجیده و عالمانه بیرونی می دانند، زیرا این مورخ کوشیده است تا مناسبات فرهنگی و اجتماعی ایرانیان و هندیان که دارای نژادی مشترک هستند و سازگاری فرهنگی قابل توجهی با یکدیگر در طول تاریخ داشته اند را برای نسلهای پس از خویش به یادگار بگذارند.
[۱]. Chalde (Babylon).[۲]. Assur (Asur, Sssyrien).[۳]. Griechenland (Makedonien).[۴]. Rom.[۵]. Chronologie.[۶] . نگاه کنید به: براون، ادوارد، تاریخ طبی اسلامی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ترجمه مسعود رجب نیا.
منابع نوشته:کتاب تاریخ ایران در دوره ساسانیان، اثر دکتر اردشیر خدادادیانوبسایت تاریخ ما، اِنی کاظمی ← مورّخان و نویسندگان تاریخ ساسانیان در نخستین سده های اسلامی-بخش سوم مورّخان و نویسندگان تاریخ ساسانیان در نخستین سده های اسلامی -بخش پنجم → انی کاظمی
مؤسس تاریخ ما | علاقهمند یا عاشق کنکاش در تواریخ ملل، ادیان و مذاهب، تاریخ و فلسفه میباشم | همواره این امید را داشتهام که بتوانم یک گام مثبت در راستای بهبود وضعیت فرهنگی کشورم، همچنین بهبود حافظه تاریخی مردم کشورم بردارم | از طریق کلیه شبکه های اجتماعی با نامکاربری enikazemi میتوانید با من در ارتباط باشید. مطالب مرتبط طبقات اجتماعی در دوره ساسانی اردیبهشت ۳۱, ۱۳۹۱ ۰ واپسین سالها و آخرین روزهای سلسلۀ ساسانی آبان ۱۶, ۱۳۹۱ ۰ ماهیت دولت ساسانی در منابع تاریخی شهریور ۲, ۱۳۹۱ ۰ دیدگاه بگذارید
اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد دنبال کردن نظرات جدید این مطلب نظراتی در پاسخ به نظر من نوشته میشوند در همین راستا: مورخان و نویسندگان رومی، ارمنی و سُریانی تاریخ ساسانیان-بخش اول گنبد سلطانیه میراث جهانی یونسکو بنای پارتنون در یونان باستان گنبد سلطانیه میراث جهانی یونسکو نقش و سهم ساسانیان در نگارش و سامان دهی نوشته های دینی ایرانیان باستان تصاویر موزه لوور پاریس قسمت ایران باستان کانال تلگرامی تاریخ ما نوشتههای تازه تاریخچه رادیو در ایران موزه مردم شناسی قجر قزوین ارمنستان در دوران سلجوقی باگراتونیان در تاریخ ارمنستان حمله اعراب به ارمنستان جستجو کنید شاخهها تاریخ باستان (۱,۹۸۶) تاریخ اروپا (۶۷) تاریخ تمدن ایران باستان (۶۶۱) آرتا – جیرفت (۷) اشکانیان (پارتیان) (۳۲) ساسانیان (۱۷۶) سلوکیان (۶) مادیان (۲۵) هخامنشیان (۱۶۳) تخت جمشید (پارسه) (۳۰) تاریخ تمدن ایلام باستان (۱۹) تاریخ تمدن بین النهرین باستان (۱۴۲) تاریخ آشور باستان (۲۷) تاریخ اکد باستان (۱۱) تاریخ بابل باستان (۵۶) تاریخ سومر باستان (۵۵) تاریخ تمدن ترکیه باستان (۱۳) تاریخ تمدن چین باستان (۱۱۶) تاریخ تمدن روم باستان (۴۵) تاریخ تمدن ژاپن باستان (۴۰) تاریخ تمدن کره باستان (۱۰۳) تاریخ تمدن لیدی باستان (۳) تاریخ تمدن مصر باستان (۲۶۹) اهرام مصر باستان (۲۹) تاریخ تمدن مکزیک باستان (۱۸) قوم مایا (۱۳) تاریخ تمدن هند باستان (۹۹) تاریخ تمدن یونان باستان (۲۲۰) خدایان یونان باستان (۲۰) معماری یونان باستان (۱۶) تاریخ دیگر ملل (۹۰) تاریخ تمدن آمریکا باستان (۱۴) تاریخ تمدن ارمنستان باستان (۲۳) تاریخ تمدن اعراب باستان (۵) تاریخ تمدن افغانستان باستان (۸) تاریخ تمدن پرو باستان (۴) تاریخ تمدن تایلند باستان (۲) تاریخ تمدن سکاهای باستان (۳) تاریخ تمدن سوریه باستان (۱) تاریخ تمدن شیلی باستان (۳) تاریخ تمدن فلسطین باستان (۲) تاریخ تمدن لبنان باستان (۴) تاریخ تمدن میتانی های باستان (۲) تاریخ تمدن نبطیان باستان (۴) تاریخ تمدن هوریهای باستان (۲) قوم کاسی ها (۳) قوم لولوبی ها (۱) گوتیان (گوتی ها) (۱) مانایی ها (۱) مجسمه های باستان (۱۸) تاریخ معاصر (۲۵۹) تاریخ آمریکا (۲۱) تاریخ افغانستان (۸) تاریخ روسیه (۲۱) تاریخ کره (۸) تاریخ معاصر آلمان (۲۹) تاریخ معاصر ایران (۱۱۶) تاریخ پهلوی (۲) تاریخ زندیه (۲) تاریخ صفوی (۱۰) تاریخ قاجار (۵۴) تاریخ مغول (۱) جنگ جهانی اول و دوم (۱۴) مذاهب و ادیان جهان باستان (۲۹۱) دین و آیین اسلام (۱۸) دین و آیین بودا (۷۷) دین و آیین زرتشتی (۴۸) دین و آیین کنفسیوسی (۷) دین و آیین مانوی (۸) دین و آیین مزدک (۱۵) دین و آیین مسیحی (۳۵) دین و آیین مهر پرستی (۱) دین و آیین هندو (۱۸) دین و آیین یهود (۳۰) موضوعات (۷۱۷) ادبیات در عهد باستان (۳۰) باستان شناسی (۱۱۷) اکتشافات جدید باستان شناسان (۴۱) عجایب باستان شناسی (۵۳) تاریخ پزشکی و درمان های باستانی (۳۳) تاریخ طب در ایران باستان (۳) تاریخ نجوم یا اخترشناسی (۴) جشن ها و رسوم ها (۱۴) جشن های ایران باستان (۱۲) داستان های تاریخی (۱۳) داستان های ایران باستان (۵) داستان های چین باستان (۱) دانستنی های تاریخی (۱) دانلود فیلم های تاریخی (۱۹) درباره گاهشماری های باستانی (۸) درباره موزه های بزرگ جهان (به همراه تصاویر) (۷) دولت شهر های باستانی (۲۲) زنان و دختران در عهد باستان (۴۰) زنان سرباز تاریخ (۱۳) سنگ نگاره های باستانی (ما قبل تاریخ) (۱۰) عکس ها (۲۲۹) عکس های بین النهرین باستان (۳) عکس های تاریخ ایران (۱۰۶) عکس های تمدن مکزیک (۵) عکس های چین باستان (۸) عکس های دیگر ملل (۵) عکس های روم باستان (۷) عکس های مصر باستان (۲۸) عکس های یونان باستان (۱۷) تصاویر مجسمه های یونان (۱۱) علم، فرهنگ و هنر باستان (۹۰) غارها (۱۱) کاخ ها و معابد عهد باستان (۶۷) کتیبه ها و متون باستان (۳۱) کتاب های باستانی (۷) معماری بناها و کاخ های باستان (۴۱) موسیقی در تاریخ باستان (۶) ویژه – مطالب خواندنی (۳۹) http://rch.ac.ir/article/Details?id=7455&&searchText=
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و سوم آبان ۱۳۹۶ ساعت 10:14 توسط ادبیک
|